Tijdens een wake op 5 juli 2026 bij het detentiecentrum voor vreemdelingen in Rotterdam, hield Derk Stegeman, voorzitter van de werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken in Nederland, een toespraak. Hij gedacht daarin de vluchteling die enkele dagen eerder een eind aan zijn leven maakte, enkele uren voor zijn uitzetting naar Hongarije. “We beseffen dat de dood van mensen aan onze grenzen en in onze gevangenissen ons ter verantwoording roept.”
ER SPOELEN MENSEN AAN – Ik herinner me nog goed dat er twee tieners werden gevonden. Ze hadden zich in het landingsgestel van een vliegtuig verborgen en waren hoog in de lucht doodgevroren. Het was lang geleden, maar het maakte diepe indruk op velen. Soms horen we dat er mensen in een vrachtwagen omkomen door uitdroging en verstikking. In Bosnië zag ik enkele jaren geleden op de kerkhoven van grensdorpjes de vele nameloze graven van mensen, die op of bij de grens met Kroatië, met Europa waren gevonden. Velen raken daar gewond door het geweld van grensbewaking, dezen konden zichzelf niet meer in veiligheid brengen. Maar de dodelijkste grens ter wereld is de Europese grens die door de Middellandse Zee loopt. De meeste mensen, die op de vlucht om het leven komen, verdrinken in die zee. Tussen mensensmokkel en kustwacht in staan hun levens op het spel.
Er spoelen mensen aan, dichtte Kiki Schippers.
Er spoelen mensen aan
met handen en met voeten
met ogen en met oren (…)
Er spoelen mensen aan met spaargeld en diploma’s
met zonen en met dochters met dromen
en met hun ogen dicht
Er spoelen mensen aan
Duw ze terug in het water
duw ze terug in de zee
duw ze terug in de golven
En wij? Wij duwen ze terug.
Wij duwen ze terug in de golven van de zee. Ze komen om in de stromingen van aanmeldcentra. Ze gaan ten onder in de maalstromen van migratiepacten. Ze verdrinken in de draaikolken van detentiecentra. En vele mensen, die de procedures en processen doorstaan, die het wachten en de wanhoop overleven, komen er alsnog gebroken uit.
Zie de mens
Vandaag gedenken we een mens, die zichzelf in de vroege ochtend van 29 juni van het leven beroofde. Hier in dit detentiecentrum. We weten weinig van hem, zelfs zijn naam is voor ons onbekend gebleven. Een jonge man van begin twintig uit Hongarije. Hij zat hier een maand in detentie – in afdeling C – en werd afgelopen maandagmorgen in alle vroegte bij een ronde gevonden. Hij was toen al overleden. De andere gedetineerde mensen op de afdeling zijn op de hoogte. Hij zou afgelopen maandag worden uitgezet; zijn vlucht stond gepland. We weten inmiddels wel dat zijn moeder op de hoogte is en dat de uitvaart in overleg met haar wordt verzorgd.
Zijn advocaat schreef op LinkedIn: “Hij was bereid dood te gaan maar niet terug gaan. De IND geloofde zijn relaas niet… Waarom sluiten we mensen op voor het niet hebben van de juiste papieren?” En ik denk: ja, dat. Waarom in Godsnaam sluiten we mensen op voor het niet hebben van de juiste papieren?
Vandaag gedenken we deze mens. Zijn naam worde genoemd door wie hem liefhad. Wij noemen zijn bestaan en gedenken zijn dood. Zie de mens. En we beseffen dat dit gedenken van deze mens ons verantwoordelijk maakt. We beseffen dat de dood van mensen aan onze grenzen en in onze gevangenissen ons ter verantwoording roept. Ons land en ons Europa ter verantwoording roept. Wij beseffen dat we schuld dragen.
Want wij duwen mensen terug. Want – aldus het cynische slot van het lied van Kiki Schippers – want wij zijn de vrijheid voorbij. Want – zo denk ik dan – blijkbaar zijn we ook de verantwoordelijkheid voorbij.
Requiem
Het zou mooi zijn, dacht ik even, als hier nu een requiem kon klinken: reqiuem aeternam dona eis, Domine – Geef hen eeuwige rust, God. Nog mooier zou het zijn als dat het Requiem voor de Vrede kon zijn, dat de Hongaarse componist Frigyes Hidas schreef ter herdenking aan de Hongaarse opstand van 1956. Misschien kende de mens, die wij gedenken, die muziek en die teksten wel…
Maar we staan hier in eenvoud en in stilte. We staan hier in vrijheid en verbondenheid. We staan hier omdat we ons geroepen voelen tot verantwoordelijkheid en vrede. Laten we een hand op elkaars schouder leggen en in stilte deze mens gedenken.
Onze gedachten en gebeden gaan uit naar zijn moeder, zijn geliefden en naasten. Onze gedachten en gebeden gaan uit naar de mensen in het dententiecentrum. Onze gedachten en gebeden gaan uit naar allen die omkwamen op weg naar veiligheid, vrijheid en vrede – naar al hun geliefden en nabestaanden. Dat er voor hen een veilige plek mag zijn van vrede en rust: requiem aeternam dona eis, Domine.
Derk Stegeman
voorzitter werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken in Nederland