Het liep storm vanaf het eerste moment: zodra Actie Onderdak gelanceerd was, stonden de telefoons roodgloeiend. De media pikten het nieuws massaal op en stelden de eerste vragen. Maar nog veel belangrijker: de telefoon van de Helpdesk begon meteen te rinkelen. Het regende reacties en praktische vragen van kerken uit het hele land die mee willen doen.
Met Actie Onderdak worden kerken in heel Nederland opgeroepen om statushouders tijdelijk een veilige plek te bieden. Het gaat om mensen die al een verblijfsvergunning hebben, gekoppeld zijn aan een burgerlijke gemeente en wachten op een definitieve woning. Door hen nu al gastvrij op te vangen, vinden zij rust, leren ze hun nieuwe omgeving kennen en ontstaat er direct ruimte in overvolle asielzoekerscentra. Het is een breed interkerkelijk initiatief van de Raad van Kerken in Nederland en de gezamenlijke landelijke kerken, begeleid door stichting INLIA. Derk Stegeman (directeur van Stek Den Haag) en John van Tilborg (directeur van INLIA) zijn de co-voorzitters.
Het initiatief
De eerste gesprekken vonden al plaats in juni. Ter Apel liep over en mensen zaten vast in overvolle opvangcentra. Op het nieuws waren regelmatig protesten en rellen te zien rond opvanglocaties in het hele land. Zo moet het niet en zo kan het niet. De urgentie groeide dat hier wat aan gedaan moest worden.
Er kwamen steeds meer signalen vanuit kerken dat ze iets wilden betekenen: kunnen we zelf niet deze mensen helpen? Zo ontstond het plan om de landelijke kerken op te roepen mensen op te vangen. Derk Stegeman: “Als de nood zo hoog oploopt, kunnen we als kerken niet langs de zijlijn blijven staan. Gastvrijheid zit diep in ons DNA; we willen als gemeenschappen onze deuren en harten openzetten.”
In de periode hierna gebeurde er achter de schermen enorm veel. Er werd intensief afgestemd met de verschillende overkoepelende kerkgenootschappen en er werd contact gezocht met het ministerie en het COA. Iedere organisatie heeft zijn eigen procedures en gevoeligheden, maar de gezamenlijke drive bleek doorslaggevend: alle neuzen stonden dezelfde kant op.
De voorbereiding
Er is goed gekeken wat de kerken nodig hebben op lokaal niveau. Juridische kaders werden nauwkeurig getoetst en voor deelnemende kerken werd een praktisch handboek samengesteld. Tegelijkertijd werd er hard gewerkt aan de praktische basis. Er kwam een huisstijl, een logo en een website. We namen videoverhalen op met mensen die al ervaring hadden met eerdere kerkelijke opvang in 2022 om te laten zien hoe kerken en vrijwilligers dat destijds gedaan hebben. Daarnaast werd er een speciaal team van getrainde helpdeskmedewerkers klaargestoomd, zodat vragen van een kerkenraad deskundig beantwoord kunnen worden.
De Helpdesk is cruciaal voor het slagen van Actie Onderdak. John van Tilborg: “De ondersteuning voor kerken is van groot belang. We vragen veel van lokale vrijwilligers en kerkenraden. Daarom is onze belofte heel helder: wie de deuren opent, staat er nooit alleen voor. Wij zorgen dat de juridische en praktische zaken kloppen, zodat kerken zich kunnen richten op waar zij het beste in zijn: medemenselijkheid.”
Maandag 19 oktober, de dag voor de start: in Utrecht was de laatste bijeenkomst van de landelijke kerken en de stuurgroep waarin alle betrokken koepels aanwezig waren. Derk Stegeman vroeg in een gebed de zegen over de actie. Alles stond klaar.
De start
Dinsdag 20 oktober was het dan zover. Op het kantoor van Actie Onderdak bij INLIA verzamelden betrokken medewerkers zich om gezamenlijk de website online te zetten en ook de nieuwspagina op de website van de Raad van Kerken kwam in de lucht. Om tien uur verstuurden de landelijke kerkelijke koepels tegelijk hun brieven naar lokale gemeenten. Een uur later volgden de persberichten naar de media. En toen was het afwachten.
Kranten, radio en televisie
Al snel ging de telefoon: de eerste krant belde met onze persvoorlichter. En vanaf toen stroomden de telefoontjes binnen. Het ANP belde als een van de eersten. Zij zijn voor veel kranten, radio en tv dé bron van nieuws, en stuurden naar alle media een ‘persalarm’ over Actie Onderdak. Dat betekent dat het nieuws belangrijk is. Dat vonden we zelf natuurlijk ook, maar het was fijn dat de media dat direct herkenden.
De Volkskrant, Trouw, BNR Nieuwsradio en het NOS Journaal, het is maar een greep uit de vele interviews die die dag zijn gegeven. Radio 1-programma Dit is de Dag wilde graag een studiogesprek met Derk Stegeman. Aangezien hij net al voor het NOS Journaal in Vries geïnterviewd was, kon hij niet meer op tijd in Hilversum zijn. Dus kwam de studio maar naar het kantoor van Actie Onderdak: een technicus uit Hilversum kwam met apparatuur langs en in een mum van tijd was een ruimte op ons kantoor ingericht als studio met live-verbinding.
Daadkracht van lokale kerkelijke gemeenten
Op het moment van schrijven is de actie nog maar een paar dagen van start en toch hebben zich al tientallen kerken gemeld voor meer informatie. Een twintigtal kerken heeft al daadwerkelijk het besluit genomen statushouders op te vangen, en het COA heeft de eerste verzoeken binnen om een passend gezin te zoeken. De barmhartigheid en daadkracht van lokale gemeenten zijn een geweldige bemoediging. Het laat zien dat kerken een verschil willen én kunnen maken.
We hopen op uw steun en meeleven. Overweegt uw kerkenraad of diaconie om ook mee te doen, of wilt u binnen de gemeente onderzoeken wat er mogelijk is? Vanuit Actie Onderdak is er begeleiding beschikbaar: van het handboek en praktische protocollen tot persoonlijke ondersteuning via de Helpdesk.
Kijk op www.actie-onderdak.nl voor meer informatie. Daar kunt u ook contact opnemen met de Helpdesk. Of volg het nieuws hier.