Heiligen

In dit jaar van Reformatieherdenking kijken de Protestanten even iets nauwkeuriger naar hun eigen traditie en naar de verschillen met de Rooms-Katholieke Kerk. En ze doen op allerlei punten de ontdekking dat ze toch katholieker zijn dan ze lange tijd gedacht hebben. Het is niet alleen de waardering voor de persoon van Maria die je ziet opkomen, ook de mensen die je in de kerkelijke traditie ‘heiligen’ noemt, krijgen weer een zekere verering terug. Die indruk krijg je als je een recente uitgave van Kontekstueel leest, waarin heiligen als inspirerende voorbeelden naar voren worden gehaald.


Het woord ‘heilige’ wordt direct al in het redactionele welkom veranderd in het woord ‘held’ en dan klinkt het heel eigentijds. Want wie heeft er geen helden die als inspirerend voorbeeld gelden. Met de Reformatie, zo schrijft Desiree Prins – van den Bosch, de eindredacteur, verdwenen heel wat religieuze rituelen, samen met de heiligenverering. ‘Alleen Christus is de Middelaar. De gewone man moest nu zelf geloven, naar de kerk gaan en het Woord horen. ‘Het is de vraag of dat gelukt is. En of het wenselijk is om in het geheel geen heiligen of martelaren meer te vereren. Hebben gelovigen niet altijd bijzondere voorbeelden nodig, om te inspireren en zich aan te spiegelen?’


Ds. Kees van den Berg laat in een artikel zien dat de helden terug zijn. David Bowie wijdde er een lied aan, ‘Heroes’. Zijn dood kwam uitvoerig aan de orde in De Wereld draait door. En met het overlijden van Johan Cruijff was het niet anders. ‘In beide gevallen was de toon vooral zeer hooggestemd. Het betrof hier de adoratie van idolen’. Vanwaar deze adoratie voor helden?, vraagt Van den Berg zich af. Hij citeert de historicus H. W. van der Dunk om een antwoord te vinden: ‘Helden zijn geseculariseerde heiligen en beiden zijn symbolen en die symbolen zijn het kompas waarop iedereen zijn bootje stuurt, individueel en collectief. Wie iemands helden kent, kent zijn ziel’.


Van den Berg trekt de lijn door naar heiligen van weleer die een leven leidden waarvan anderen de kunst afkeken. Franciscus, Anthonius en Thérese de Lisieux; hun levens en werken waren allesbehalve braaf en glad, maar in hun hardhandigheid, onaangepastheid en volhardeenheid lieten ze iets zien van de God die ze zochten en dienden. ‘Niet voor niets staat boven het portaal van Westminster Abbey ijn Londen een rij beelden van moderne heiligen als Marin Luther King, Bonhoeffer en Romero’. Paulus roept de gemeente van Korinthe zelfs op om navolgers van hem te worden, waarbij hij er aan toevoegt, dat hij zelf weer navolger is van Christus.


Dr. Gerben Heitink evalueert: ‘Met de Reformatie maakte het symbolische universum plaats voor een meer en meer seculier referentiekader dat gemakkelijk kan overgaan in een gesloten wereldbeeld. Dit laat zien hoe risicovol en kwetsbaar een beleving is die draait om ‘de rechtvaardiging door het geloof alleen’. Het plaatst de gelovige als individu (simul iustus ac peccator) voor het aangezicht van God (coram Deo). De bemiddeling valt weg. Al het overige wordt daardoor van secundaire betekenis. Ook de kerk. ‘Maar maakt deze leer geen zorgeloze en goddeloze mensen? ‘ vraagt de Heidelberger Catechismus zich in vraag 64 al af. Het antwoord is uiteraard ontkennend. Vandaag ben ik daar niet meer zo zeker van’, aldus de hoogleraar.

Heitink vervolgt: ‘Bij een voortgaande secularisatie die uitloopt op een seculier en gesloten wereldbeeld ontstaat een heel andere beeldvorming. Heiligen maken plaats voor idolen, vieringen voor festivals. De verering verplaatst zich naar het terrein van de sport, de pelgrimage wordt vakantie (holiday). Er blijft een religieuze behoefte, maar deze krijgt een seculiere invulling. Er voltrekt zich een nieuwe Beeldenstrom die korte metten maakt met een symbolisch referentiekader waarbinnen en ontluikend geloof het beste kan gedijen. Dat is desastreus voor elke vorm van geloofsopvoeding’.


Heitink concludeert dan ook: ‘Voor een godsdienstige beeldvorming is een accentuering van het heilige in termen van ruimte en tijd dan ook onmisbaar’. In een eigen bijdrage noemt dr. Beatrice de Graaf haar heilige van deze tijd: Angela Merkel.

Bron: Kontekstueel 

Raad van Kerken in Nederland | Koningin Wilhelminalaan 5 | 3818 HN AMERSFOORT | 033-4633844 | rvk@raadvankerken.nl

Site design: SyncCP; techniek: SiteCan