AI, ai, ai

Van 9 tot en met 20 november vindt in Antalya klimaattop COP 31 plaats. Marijke van Duin – sinds 2000 lid van de klimaatwerkgroep van de Wereldraad van Kerken – volgt de top op de voet en schrijft over haar bevindingen.
Lees hier haar verzamelde blogs.

COP 31, 17 november 2026 – Afgelopen maandag arriveerden veel ministers in Antalya, en dinsdag begon hun lange reeks speeches. Tegelijkertijd gingen de onderhandelingen en consultaties verder. De tweede week van een COP is altijd spannend, want dan moeten er spijkers met koppen geslagen worden. Bijvoorbeeld over de slottekst.

Deze slottekst, cover decision in jargon, is het paradepaardje van COP-voorzitters Turkije en Australië. Zozeer zelfs dat diverse landen menen dat de vele gesprekken over de slottekst afleiden van de werkelijke onderhandelingen. De eerste concepttekst was in feite een waslijst aan wensen en zal sterk afgeslankt moeten worden. Maar ja, in welke richting? De EU en een aantal andere landen zien graag de uitfasering van fossiele brandstoffen erin genoemd, het beroemde TAFF, en zijn ook niet vies van het electrificatiedoel 35×35, zelfs als dat niet met alleen schone energie gehaald wordt. Maar voor andere landen zoals India en Saudi-Arabië zijn deze dingen onbespreekbaar, dat gaat over hun ‘rode lijn’ heen zoals dat heet. Al deze tegenstellingen maken dat het proces muurvast zit. Het is aan de ministers om het de komende dagen vlot te trekken.

Rijke landen, arme landen

Ook de onderhandelingen over klimaatfinanciering gaan uiterst moeizaam. Vorig jaar is besloten een Climate Finance Work Programme – CFWP – in te stellen dat twee jaar zou moeten lopen. Voor veel ontwikkelingslanden is het CFWP bedoeld om klimaatgeld, dat de rijke landen volgens een paragraaf in het Parijse Klimaatakkoord verplicht zijn te betalen, af te dwingen. Maar deze rijke landen, waaronder de EU, willen die paragraaf alleen bespreken als onderdeel van het grotere artikel. Dan kunnen zij de private sector inschakelen voor medefinanciering, én een beroep doen op China en andere landen in opkomst. Ja, zo gaat het: getouwtrek over HOE een onderwerp besproken moet worden, laat staan DAT het besproken wordt.

Gezegd moet worden dat de EU de grootste betaler is van klimaatfinanciering, en dat werd in een persconferentie door Eurocomissaris voor Klimaat Wopke Hoekstra maar weer eens benadrukt. Toch, op de keper beschouwd: hoeveel is 32,5 miljard euro nou eigenlijk voor 27 lidstaten? Alleen al de rijksbegroting van Nederland beloopt jaarlijks zo’n 500 miljard euro! Geen wonder dat ontwikkelingslanden, gesteund door NGOs én FBOs (wij dus), blijven hameren op de noodzaak van veel meer klimaatgeld dat daadwerkelijk daar ingezet kan worden waar de problemen het grootst zijn. Gelukkig is er een klein lichtpuntje: hoewel de VS niet meedoet met deze COP zijn wel zo’n 120 Democratische congresleden, gouverneurs en lokale leiders aanwezig. Volgens hen zal de VS niet veel langer aan de zijlijn blijven staan en is er zelfs een kleine kans dat het lukt om de komende twee jaar wat klimaatgeld vrij te maken.

Duurzame en schone AI

De afgelopen dagen was er veel te doen rond kunstmatige intelligentie, AI. Dat is al aardig het dagelijks leven binnengedrongen: als ik het Parijse Klimaatakkoord op mijn computer openmaak, verschijnt er een pop-up met de vraag of ik het door AI wil laten samenvatten … Ha, ha, misschien nog niet eens zo’n gek idee – dan zijn we van dat dieptreurige geharrewar af …

In alle ernst hopen veel landen dat AI ingezet kan worden om klimaatbeleid te ontwerpen en uit te voeren. Zo deden maandag negen landen en ruim veertig bedrijven de toezegging om AI-infrastructuur en -hardware op duurzame wijze op te bouwen en van schone stroom te voorzien. En VN-klimaatchef Simon Stiell verklaarde dat de voordelen van AI “moeten opwegen tegen de toenemende kosten ervan (…) Die voordelen moeten elk land bereiken.”

Dan zal er wel een hele hoop moeten veranderen. Tot nu toe werkt AI namelijk tegen, zo blijkt uit een maandag gepubliceerd onderzoek van Harvard University: de vierhonderd grootste datacenters in de VS stoten in één jaar tijd meer broeikasgassen uit dan heel Denemarken – en dat was nog voordat de opkomst van AI goed op gang kwam. Erger nog: uit testen van UNESCO en University College London op vijftien populaire AI-modellen is gebleken dat AI niet neutraal is. Bij vragen over klimaatverandering is het geneigd zich aan te passen aan de voorkeuren van de gebruiker in plaats van vast te houden aan de feiten, zo bleek uit het rapport dat maandag werd aangeboden.

Voorlopig blijf ik mijn eigen hersens maar gebruiken…

Kerken stoppen investeringen in fossiele brandstoffen

Gelukkig zijn er ook positieve dingen te melden. De Wereldraad van Kerken kwam dinsdag met een persbericht dat 33 religieuze instellingen in Europa, Noord-Amerika en Afrika – waaronder de Wereldraad zelf – hun investeringen in fossiele brandstofbedrijven gaan stopzetten. Uit het persbericht: “Hiermee geven ze een signaal af aan de onderhandelaars op de VN-klimaattop in Turkije over de dringende noodzaak om fossiele brandstoffen uit te faseren en te zorgen voor een rechtvaardige en snelle energietransitie, teneinde de klimaatcrisis, conflicten en de crisis rond de kosten van levensonderhoud aan te pakken. (…) Wereldwijd hebben meer dan 1750 instellingen, met een gezamenlijk vermogen van ruim 40 biljoen dollar, zich op de een of andere manier gecommitteerd aan desinvestering uit fossiele brandstoffen. Religieuze groeperingen lopen hierin voorop: meer dan 700 geloofsgerelateerde instellingen over de hele wereld hebben toegezegd hun investeringen in fossiele brandstoffen te beëindigen. (…) Het voortouw dat religieuze groeperingen nemen staat in schril contrast met het optreden van grote olie- en gasbedrijven, die krachtig lobbyen tegen milieuregelgeving en wetgeving die uitgaat van het principe ‘de vervuiler betaalt’. Bovendien gaat de fossiele-brandstofindustrie door met uitbreidingsplannen, terwijl de huidige extractieprojecten al het risico vergroten dat de wereldwijde opwarming de grens van 2°C overschrijdt. (…) Religieuze groeperingen en maatschappelijke organisaties eisen dat fossiele-brandstofbedrijven betalen voor de klimaatschade.”

Ethische aspecten

Morgen wordt een interessante dag. Er zijn dan een paar grote bijeenkomsten over de uitfasering van fossiele brandstoffen, TAFF. Hopelijk kan onze minister Stientje van Veldhoven daarbij zijn nu het kabinet de onderlinge vertrouwensbreuk heeft gelijmd. Bovendien is er een bijeenkomst in het kader van de Ethical Stocktake: een ‘inclusieve dialoog over hoe ethische fundamenten ons handelen met betrekking tot klimaatverandering vormgeven’ (aldus de VN). Simpeler gezegd: de ethische aspecten van de klimaatcrisis. Uiteraard gaat niet alleen ons team zich daar laten horen, maar ook vertegenwoordigers van andere religies, via de gecoördineerde interreligieuze samenwerking.

Meer hierover in de volgende blog.

Marijke van Duin

By NOIRLab, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Redirect/page/165584858