| Van 9 tot en met 20 november vindt in Antalya klimaattop COP 31 plaats. Marijke van Duin – sinds 2000 lid van de klimaatwerkgroep van de Wereldraad van Kerken – volgt de top op de voet en schrijft over haar bevindingen. Lees hier haar verzamelde blogs. |
COP 31, 19 november 2026 – De voorlaatste dag van COP 31 zit erop en het ziet er niet best uit. Panama gooide als eerste land de knuppel in het hoenderhok, met een brief aan het COP-voorzitterschap die er niet om loog. Het land zal de uitkomst van deze COP niet accepteren, tenzij wordt voldaan aan een aantal eisen.
Eisen waaronder: een beperking van de wereldwijde olieproductie tot maximaal het huidige niveau; het verstrekken van klimaatfinanciering door ontwikkelde landen, olieproducerende landen en landen met een hoge CO2-uitstoot; snelle elektrificatie op basis van hernieuwbare energie; prioriteit voor de bescherming van biodiversiteit, bossen, rivieren, mangrovebossen en de oceaan, en gezamenlijke onderhandelingen van de drie Rio-Conventies (klimaat, biodiversiteit en verwoestijning). Ook wil het land dat de VN in de klimaatonderhandelingen overstapt op besluitvorming met een gewone meerderheid als consensus niet mogelijk is. In de brief staat onder meer: “Terwijl we luisteren naar eindeloze retoriek wordt de planeet verwoest”. In zijn donderspeech van afgelopen woensdag had de klimaatminister van Panama al gesteld dat de klimaatonderhandelingen lijden aan het Stockholm Syndroom. Het proces wordt immers gegijzeld door fossiele belangen, en veel landen blijven zich daarmee identificeren in plaats van zich ervan los te maken.
Om een reactie gevraagd zei de Turkse COP-voorzitter droogjes dat er nog een dag te gaan is en Panama zich misschien nog bedenkt. Maar die kans lijkt klein gezien de inhoud van de concept-slotverklaring die momenteel wordt uitonderhandeld. Bovendien biedt het bericht uit de APEC top in China, dat China, de VS en Rusland de voorraden van olieproducten gezamenlijk willen opvoeren, weinig reden tot optimisme.
‘Dead in the water’
Niet alleen Panama, ook veel andere landen, NGOs en wij FBOs zien de onderhandelingen inderdaad grotendeels vastlopen. Was de EU in het verleden een klimaatleider, die tijden zijn definitief voorbij. Voorafgaand aan deze COP had Eurcommissaris Hoekstra al laten weten dat van de EU geen cent extra klimaatgeld verwacht kon worden. Hij gebruikte daarbij de Engelse metafoor dead in the water. Dat is buitengewoon slecht gevallen bij veel ontwikkelingslanden en NGOs. Met tranen in haar ogen verklaarde de woordvoerder van ActionAid International dat deze metafoor voor Engelstaligen te bitter is voor woorden. Hulporganisaties doen in Nepal en elders wat ze kunnen …
Een ander heikel punt is het Just Transition Mechanism (JTM). Na jaren van voorbereiding door landen en NGOs gezamenlijk, werd vorig jaar door COP 30 besloten een mechanisme in te stellen om de mondiale energietransitie te helpen sturen. Dat zou moeten ervoor moeten zorgen dat de rechten van werknemers in de fossiele industrie beschermd worden – en eis van vakbonden wereldwijd, die overigens achter de transitie staan – en dat op termijn iedereen toegang krijgt tot schone energie. Zonder een sturingsmechanisme dat institutioneel verankerd is bij de Verenigde Naties is een goed en eerlijk verloop van zo’n enorme transitie ondenkbaar. Maar een blok van rijke landen, inclusief de EU, wil er nu opeens niets meer van weten. Kennelijk vinden zij de vrijwillige nationale plannen voor de uitfasering van fossiele brandstoffen (TAFF) wel genoeg. Stelselmatig wordt ‘over het hoofd gezien’ dat de ontwikkelingslanden recht hebben op structurele ondersteuning, financieel en anderszins.
Fossiele brandstoffen
Toch zijn de ontwikkelingen rond TAFF op zichzelf positief. Woensdag werden in Antalya enkele grote bijeenkomsten gehouden waar ook onze minister bij aanwezig was. Het aantal landen dat een Roadmap (nationaal plan) voor TAFF heeft opgesteld, groeit gestaag. Minstens zo belangrijk is de groei van het aantal landen dat een non-proliferatie verdrag wil om van fossiele brandstoffen af te komen. Dit Fossil Fuel Treaty Initative (FFTI) kan bogen op de steun van inmiddels zo’n dertig landen.
Niet alleen landen steunen het FFTI, ook veel NGOs en FBOs waaronder de Wereldraad van Kerken. Het is de bedoeling dat de gezamenlijke FBOs wereldwijd campagne gaan voeren in de aanloop naar TAFF2, de komende conferentie in Tuvalu komende juli. Daartoe wordt een actieweek gehouden van 4-11 april 2027, en is vanuit Antalya een brief rondgestuurd die FBOs kunnen mee-ondertekenen: Faiths Rising for a Fossil Free Future. Dat is inmiddels gebeurd door onder meer de Wereldraad van Kerken, Laudato Si’ Movement, Mennonite World Conference, GreenFaith, het Europees Christelijk Milieunetwerk ECEN, de Raad van Kerken NL, GroeneKerken en Groene Moslims. De lijst is veel langer en blijft groeien.
Mondiale multireligieuze beweging
Woensdag was een heel drukke dag met ongelofelijk veel side events door FBOs. Daarbij is steevast veel aandacht voor klimaatfinanciering, met name voor adaptatie en Loss & Damage, en de toegang tot dat geld voor lokale gemeenschappen. Andere onderwerpen die veel aan de orde komen zijn de schuldenproblematiek van ontwikkelingslanden, de positie en rol van jongeren via intergenerationele gerechtigheid en het belang van input door oorspronkelijke bewoners. Zij hebben immers millennia ervaring met leven in harmonie met de natuur.
Belangrijk was ook de Ethical Dialogue die goed werd bezocht door FBOs. Er werden interessante suggesties gedaan, zoals de noodzaak voor het opbouwen van een mondiale multireligieuze beweging voor klimaatgerechtigheid enerzijds, en de noodzaak van betere voorlichting voor lokale geloofsgemeenschappen anderzijds. Veel mensen weten niet wat de klimaatcrisis is, en vertrouwen op hun lokale gebedshuizen voor hulp bij rampen. Om meer aan preventie te kunnen doen, bijvoorbeeld voor de gevolgen van de aanstaande El Nino, is veel meer informatie nodig. Een andere suggestie was het organiseren van een multireligieuze gebedsruimte tijdens COPs, zodat oververmoeide onderhandelaars en andere deelnemers even tot rust kunnen komen…
De uitkomst van de Ethical Dialogue maken deel uit van de grotere Global Stocktake 2 die volgend jaar moet worden afgerond.
Donderdag werd de People’s Plenary gehouden, een mogelijkheid voor al die maatschappelijke organisaties die deelnemen aan COP 31 om zich vrijelijk uit te spreken. Het was een emotionerende bijeenkomst met veel gezang, video’s en statements. Mogelijk komt de video nog op YouTube.
Momenteel gaan de onderhandelingen grotendeels verder achter gesloten deuren, ook ‘s nachts. Voor ons zit er niet veel anders op dan hopen en bidden. Een mooi moment daarvoor is de wake die Christian Climate Observers morgen organiseert.
Dit was de voorlaatste blog. In mijn laatste blog zal ik proberen de uitkomst van COP 31 te analyseren.
Marijke van Duin
Foto: mars tijdens de people’s summit (foto: Valter Hugo Muniz/WCC)

