| Van 9 tot en met 20 november vindt in Antalya klimaattop COP 31 plaats. Marijke van Duin – sinds 2000 lid van de klimaatwerkgroep van de Wereldraad van Kerken – volgt de top op de voet en schrijft over haar bevindingen. Lees hier haar verzamelde blogs. |
COP 31, 15 november 2026 – In de nacht van afgelopen zaterdag op zondag werd week 1 officieel afgesloten in een lange plenaire zitting. Het betekent dat de documenten van het ‘technische’ gedeelte – onderhandelingen door ambtenaren – worden overgedragen aan ministers, de politiek vertegenwoordigers van de deelnemende landen.
Week 2, het politieke gedeelte dus, zal zich in ministeriële consultaties gaan buigen over de vaste onderwerpen mitigatie – het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen –, adaptatie, klimaatfinanciering, de Just Transition en oceanen. Dat laatste onderwerp wordt steeds belangrijker. De oceanen nemen het leeuwendeel van de wereldwijde CO2-uitstoot op, en zijn dus de belangrijkste sink zoals dat heet. Maar er kleven grote gevaren aan. Door de verzuring en de temperatuursstijging van het zeewater komt allerlei leven in gevaar, zoals koraalriffen die op hun beurt onmisbaar zijn voor veel zeeleven. De laatste cijfers zijn zeer alarmerend. Warmer zeewater zorgt bovendien voor heftiger stormen en voor sterkere El Nino’s. Een aantal landen, waaronder de EU, wil dan ook dat COP 31 een roadmap gaat opleveren, zodat de landen beter gecoördineerd oceaanbeleid kunnen ontwikkelen.
Vasteland
Ook het vasteland speelt uiteraard een belangrijke rol. In een eerdere blog noemde ik al de (regen)wouden, de belangrijkste sinks op het land, naast mangrovebossen, moeras- en graslanden. Dat is allemaal natuur die beschermd moet worden. Maar wat te denken van landbouw die voor voedselzekerheid moet zorgen? Klimaatverandering zorgt ook daar voor grote problemen. Niet alleen mislukken oogsten door droogte of overstromingen, ook willen bepaalde gewassen niet meer daar groeien waar ze al eeuwenlang worden verbouwd. De temperatuurzones schuiven immers op. Het is dus hoog tijd voor aanpassingsmaatregelen. Een apart discussietraject tijdens de klimaattoppen moet daar bij helpen. Helaas is daarin afgelopen week niet veel vooruitgang geboekt, al gaan de gesprekken volgend jaar wel door.
Ook voor het onderwerp ‘berggebieden’ is er een apart discussietraject. Berggebieden kennen hun eigen klimaatproblemen, denk maar aan de afbrekende gletsjer in Nepal enkele weken geleden met rampzalige gevolgen. Sommige landen hebben zich dan ook verenigd in de zogenaamde Mountain Group om efficiënter te kunnen werken.
Het is wel duidelijk dat veel onderwerpen met elkaar samenhangen – klimaatverandering, biodiversiteit en landgebruik/verwoestijning. De VN heeft voor deze drie onderwerpen aparte Conventies en er wordt naar gestreefd die beter te laten samenwerken.
Klimaatfinanciering
Afgelopen vrijdag was het dagonderwerp klimaatfinanciering. Even een terugblik: in 2009 werd afgesproken tegen 2020 jaarlijks 100 miljard dollar beschikbaar te stellen aan het Green Climate Fund (GCF), maar dat werd pas in 2022, 2023 en 2024 gehaald. Bovendien verloor dat fonds in één jaar tijd 5,1 miljard dollar doordat de VS en het VK hun bijdragen verlaagden. In 2023 beloofden de rijke landen meer dan 800 miljoen dollar te betalen aan het Loss & Damage Fund (FRLD); tot nu toe staat de teller op 486 miljoen dollar. En ook de Global Environment Facility (een ander fonds) kende een record-lage aanvulling.
Hiertegenover staan aanvragen voor een veelvoud van deze bedragen. Zo heeft het FRLD, dat meteen aan de bak moest na de gletsjerramp in Nepal, al aanvragen van 119 ontwikkelingslanden ontvangen voor een totaalbedrag van ongeveer 2,8 miljard dollar. Veel meer dus dan in het fonds zit. Daarnaast is de al jaren klinkende roep om een verdriedubbeling van adaptatiefinanciering in 2035 nog steeds niet gehonoreerd, en het ziet er niet naar uit dat dat deze COP wel zal gebeuren. En zelfs als die verdriedubbeling wel gerealiseerd zou worden, zou het bij lange na niet genoeg zijn. Dat blijkt uit het nieuwe UNEP Adaptation Gap Report, dat de kloof belicht tussen wat nodig is en wat beschikbaar is. Zo’n verdriedubbeling zou neerkomen op 85-120 miljard dollar per jaar, tegenover een geschatte behoefte van 305 miljard dollar per jaar. Ik bedoel maar.
Schulden en militarisering
Maar dan nog het ergste. Veel ontwikkelingslanden hebben sowieso al weinig financiële ruimte voor klimaatbeleid omdat ze diep in de schulden zitten. Schulden die als voorwaarde zijn gesteld voor economische hulp. Daar komt bij dat onlangs is uitgerekend dat steeds meer klimaatfinanciering wordt verstrekt in de vorm van leningen, waardoor de ontwikkelingslanden tegen het midden van de jaren 2030 jaarlijks meer zullen moeten terugbetalen aan de donoren dan ze aan nieuwe leningen ontvangen. Hoe wrang wil je het hebben?
En wij in de rijke landen maar denken dat we zoveel klimaatfinanciering beschikbaar stellen … niets is dus minder waar. Desgevraagd klagen rijke overheden dat er momenteel weinig ruimte is voor publieke klimaatfinanciering, omdat er zoveel grote kostenposten zijn. Welke dan? Nou, op nummer één staat defensie en militair materieel. Met dank aan een paar potentaten in Moskou en Washington.
De lezer zal begrijpen dat klimaatfinanciering zo’n beetje iedere dag het hoofdonderwerp is tijdens klimaat-COPs, want het domineert alle onderhandelingstrajecten. De lezer zal ook begrijpen dat hard gevochten wordt voor schuldenkwijtschelding, en voor het beschikbaar stellen van publieke klimaatfinanciering aan ontwikkelingslanden in de vorm van lage-rente leningen en giften. Dit gevecht loopt al jaren als een rode draad door alle klimaattoppen. Daarnaast wijzen veel NGOs, en ook wij als FBOs (religieuze organisaties), op de absurditeit van de torenhoge financiering van groeiende militarisering die gebaseerd is op onderling wantrouwen. Terwijl slechts een kwart van dat geld al voldoende zou zijn om de klimaatcrisis adequaat aan te pakken en het vertrouwen te herstellen dat in de klimaattoppen zo ernstig onder druk staat.
Klimaatmars en persconferentie
Afgelopen zaterdag werd in Antalya een grote klimaatmars gehouden. Foto’s daarvan en van andere COP 31 activiteiten zijn hier en hier te vinden.
Ook de aangrijpende persconferentie van het oecumenisch team van afgelopen week is te zien.
Marijke van Duin
Foto: persconferentie Oecumenisch team, Valter Hugo Muniz/WCC

