Een brief, en dan?

De gezamenlijke verklaring van de Raad van Kerken, het Centraal Joods Overleg en het Contactorgaan voor Moslims en Overheid heeft veel reacties bij het bureau van de Raad van Kerken opgeleverd. Mensen voelen zich betrokken bij de problematiek in Gaza.

De reacties komen uit diverse hoek. Men pleit voor meer gevoeligheid voor de Palestijnen. Men vraagt een open oog voor de gevaren van Hamas.

We hebben onder de gezamenlijke open brief de reactie geplaatst van prof. dr. Henk Vroom. Hij werkt als hoogleraar godsdienstwijsbegeerte, apologetiek en encyclopedie der godgeleerdheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij is ook verbonden als voorzitter aan de beraadgroep Interreligieuze Ontmoeting van de Raad van Kerken. Hij schreef een reactie op persoonlijke titel, waarin hij wil laten zien dat een vredesverklaring onvoldoende is. Het moet aanzetten tot het doorvragen bij elkaar naar diepere achtergronden.

We drukken hieronder eerst nog weer de gezamenlijke open brief af. De Raad van Kerken heeft de lidkerken gevraagd om deze brief door te geven aan de eigen achterban. De islamitische en de joodse organisaties hebben hetzelfde gevraagd aan hun achterban.  

De precieze tekst luidt: 

Aan synagoges, kerken en moskeeën in Nederland.

Nu de twee partijen hebben uitgesproken de wapens te willen laten zwijgen staan we gezamenlijk voor de opdracht de weg van de vrede in te slaan; zowel in het Midden-Oosten als in ons eigen land. Het Hebreeuwse woord voor vrede en het Arabische woord kennen dezelfde medeklinkers. Er is hetzelfde verlangen naar 'sjalom' en 'salam', naar 'vrede' en 'heelheid'.

Na zoveel jaren van achterdocht, onveiligheid, zoeken, tasten naar samenleven en samenwerken voorbij de demarcatielijnen, hebben er veel gewelddadigheden plaatsgevonden en wij zien in ontzetting het versplinterde aangezicht van de ander in S'derot en Gaza.

Onder de Palestijnen in Nederland heerst er grote ongerustheid over het lot van hun familieleden in Gaza. Joden in Nederland maken zich eveneens ernstig zorgen over de veiligheid van hun familie in Israël die in de aan Gaza grenzende gebieden woont. De oorlog in en rond Gaza geeft in Nederland aanleiding tot emotionele en heftige onderlinge discussies. Dit geldt voor zowel de joodse gemeenschap, als de moslim gemeenschap. De goede relaties die tussen moslims en joden zijn opgebouwd komen onder druk te staan. Ook de christenen daar en hier laat dit niet onberoerd. Aan de ene kant is er het diep verankerd gevoel van verbondenheid met het Joodse volk en een veilige staat Israël. Aan de andere kant is er het medegevoel met het Palestijnse volk en hun recht op een onbedreigde toekomst in een eigen staat.

Wat ons allen verbindt is de overtuiging dat het kind nimmer het kind van de rekening mag zijn, maar eindelijk aan weerszijde van demarcatielijnen het kind van de hoop hoort te wezen. Wat ons verbindt is het intense verlangen om de uitgesproken intentie van de grote meerderheid van de Israëli's en Palestijnen om naast en met elkaar te leven in vreedzame nabuurschap actief te ondersteunen. Dat er eindelijk een duurzame oplossing wordt gevonden voor het conflict tussen recht voor de een en recht voor de ander. Dat er een plaats mag zijn waar de kinderen ongeacht hun achtergrond onbekommerd op straat kunnen spelen, zonder angst voor raketten, bommen, of zelfmoordaanslagen. 

Wij zijn ervan overtuigd dat de boodschap van jodendom, christendom en islam de vrede dient. Wij zien onze medemensen op aarde als onze naasten die we moeten liefhebben en bijstaan. De diepste bedoeling van onze godsdiensten is dat de volkeren op aarde rechtvaardig en barmhartig met elkaar omgaan. Wie één mens redt, redt een hele wereld. De heilige boeken van het jodendom, het christendom en de islam verwoorden elk op een eigen manier de gouden regel: hebt uw naaste lief als uzelf.

Als vertegenwoordigers van drie religieuze richtingen in Nederland lopen we al enige tijd samen op waar het gaat om de boodschap van saamhorigheid in de samenleving. We wijzen de polarisatie af. Met Chanoeka, Kerst, Nieuwjaar en Muharram (het islamitische Nieuwjaar) hebben we een gezamenlijk getuigenis van vrede gegeven. Onze godsdiensten zoeken een uitweg in de weg van de dialoog. Er is moed voor nodig om in deze situatie met elkaar in gesprek te gaan, om te luisteren naar de ander en wat die ander aan pijn, woede, verdriet en angst heeft, maar ook naar wat die ander aan hoop in zich draagt. Dit is de enige weg die werkelijk tot vrede leidt.  

Het Centraal Joods Overleg
De Raad van Kerken in Nederland
Het Contactorgaan voor Moslims en Overheid

Foto: Prof. dr. Henk Vroom


 

Reacties: 1-1
Door Beppie @ 2009-01-23 23:07:41
Is religie vredig?
Antwoorden op deze vraag leiden meestal tot misverstand en niet zelden tot aanvaringen of erger. Debat over ‘Israël en de Palestijnen’ ontspoort meestal. Hoe komt dat?
Je kunt met die vraag – Is religie vredig? - heel verschillende dingen bedoelen en met de antwoorden kan je heel verschillende dingen doen. Je kunt zeggen: de islam is gewelddadig. Dan komt er een goedwillende dominee en die zegt: ‘salam’ betekent vrede; de islam gaat om vrede met God en de mens. Dat is een theologische waarheid, in principe althans. Maar de ander bedoelde niet of ‘salam’ vrede betekent maar of Hamas, of de moslim broeders of …, vredig zijn. Het antwoord van de dominee of de imam slaat nergens op. Ze hadden eerst moeten vragen: hoe bedoelt u? Gaat het u om wat de kern van de Koran is, of van de Thora of van het Evangelie? Of zegt u dat religie helpt om geweld in stand te houden? Dus hier loopt de discussie vast in het moeras en ontstaat er geen gesprek maar – hoe heet dat?- een debat en een soort ruzie over wie er gelijk heeft.

Er is een andere valkuil – vrijwel elke dag in het nieuws en commentaren over ‘Gaza’. Een Israëli zegt: ‘Hamas is een terroristische organisatie die wapens smokkelt en steeds zwaardere raketjes afvuurt op Joodse steden. Israël mag zich verdedigen.’ De moslim antwoordt: ‘De raketten komen ervan dat de Israëlische regering Gaza niet helpt maar de stad afsluit van land en zee: geen kans van leven en geen toekomst.’ Ook dat is waar. Maar let eens op de mist waarin men het gesprek ontloopt. De Israëli geeft een politiek oordeel: ‘Hamas is terroristisch’ . Dat is waar; Hamas doet ook goede dingen voor zijn mensen maar schiet ook op de oppositie – en dat is terreur. De valkuil van de Israëlische rechtsgeleerde is dat hij een juridische redenering geeft over een menselijke, morele religieuze vraag. De moslim bedoelt eigenlijk: waarom maakt Israël de stad onleefbaar en vernietigt het ziekenhuizen, VN-gebouw, universiteit, woonhuizen …? Die vraag is niet juridisch (‘Heeft Israël het recht zich te verdedigen als Hamas overal zit?’) maar menselijk en moreel en ten diepste religieus: leven we zo als mensen met elkaar? Maar de imam, de rabbijn en de dominee gaan ook de fout in als ze niet direct verder gaan na ‘onze religie is vrede’. Er is een menselijke, morele, religieuze vraag: waarom dat geweld in vredesnaam, in hemelsnaam? Wie opkomt voor de Palestijnen komt te vaak niet met een religieus, moreel en intermenselijk antwoord maar een causale verklaring:: ‘Hamas doet dat omdat Israël en Israël doet het omdat … ‘ Een causale verklaring neemt iemand niet als mens serieus.

We hebben dus een spraakverwarring (en daarmee een onoplosbaar conflict) omdat er vanuit verschillende invalshoeken wordt gepraat: religieus (jodendom, islam en christendom zijn vredig), causaal-sociaal-wetenschappelijk (‘je moet je er niet over verbazen dat oorzaken gevolgen hebben’), causaal psychologisch (‘u wordt gedreven door haat en angst’), juridisch (A heeft het recht tegen B om…), en moreel (maar dat speelt eigenlijk nauwelijks een rol).

Het is dus een gesprek van een rabbijn/imam/priester, een empirische socioloog, een psychiater en een rechtsgeleerde, die om de hete brij heen lopen. De echte vraag is hoe mensen elkaar als morele, eventueel gelovige personen, als mensen kunnen ontmoeten? Daarvoor moet men afzien van causale verklaringen en verder gaan na ‘vrede, vrede’ naar zelfkritiek en begrip voor de ander.

Het helpt als religieuze leiders samen een verklaring van vredigheid afgeven. Maar het gesprek moet nu verder: we moeten laten zien dat we vanuit de kern van vredig geloof een echt gesprek kunnen voeren waarin de lastige vragen aan de orde komen, de pijnpunten, de kritiek. Pas dat is dialoog. De rabbijn moet een menselijke vraag – is jullie religie geweld? -- niet met juridische bezweringen beantwoorden (het gaat niet om religie maar om de staat) , de imam niet met causale argumenten (je begrijpt toch wel hoe het komt?) en de vredestichter niet met een zalvig ‘ten diepste bedoelen we het allemaal toch wel goed’. Kennelijk niet.

Henk Vroom
[gewijzigd door Beppie @ 2009-01-23 23:24:28]
Reacties: 1-1
De reageermogelijkheid is momenteel gesloten.

Raad van Kerken in Nederland
Koningin Wilhelminalaan 5
3818 HN AMERSFOORT

Facebook Twitter LinkedIn
phone033-4633844
emailrvk@raadvankerken.nl