Sittard-Geleen, 12 augustus 2017: Kroedwoesj bij Mariafeest

Als je de parochiebladen van Limburg openslaat in deze periode kom je het woord ‘kroedwösj’ tegen. In het Nederlands zou je dat kunnen vertalen met ‘kruidenbos’ of ‘kruidenboeket’. Op diverse plaatsen nodigen de rooms-katholieke parochies mensen uit om mee te gaan voor een wandeling en zo’n kroedwösj samen te stellen, die dan bij het feest van Maria Tenhemelopneming op 15 augustus wordt gezegiend.

Dit jaar is er zo’n wandeling in bijvoorbeeld Sittard-Geleen. Die wordt gehouden op 12 augustus en begint bij de kerk van Munstergeleen. De parochie Pey is een ander voorbeeld van een plek waar men een wandeling maakt, in dit geval in de omgeving van de abdij Lilbosch, waar dan ook een kroedwösj wordt samengesteld die door de pastoor wordt gezegend.


De kroedwösj bestaat uit zeven planten, die volgens een oud volksgeloof beschermen tegen onheil. Toen Maria in de hemel is opgenomen, zo zegt de traditie, zou er een bos kruiden, of de geur ervan, in haar graf zijn achtergebleven. De zeven planten zijn: tarwe, rogge, bijvoet, leverkruid, boerenwormkruid, duizendblad en walnootblad. Het boeket wordt samengebonden met een blauw lint, de kleur van Maria. Mensen kunnen dit boeket meenemen naar de kerk op 15 augustus en deze tijdens het hoogfeest van Maria Tenhemelopneming, laten zegenen door de pastoor. Het boeketje wordt, eenmaal thuis, opgehangen en beschermt tegen allerlei soorten onheil zoals blikseminslag en ziektes.

Luther
Pastoor Burger schrijft in het parochieblad voor Broekhem en Houthem over het feest van Maria tenhemelopneming. Op het feest van 15 augustus wordt het evangelie van het bezoek van Maria aan haar nicht Elisabeth gelezen, mét het Magnificat. De triomf van Maria, zo legt Burger uit, is geen aards triomfalisme. Maria is geheel vervuld van nederigheid. Deze nederigheid wordt verwoord in het Magnificat. Het Oecumenisch Forum voor Katholiciteit pleit er in Nederland voor om juist dit facet van Maria ook bredere vertrouwdheid te geven in het geheel van de kerken. In dat kader heeft men de dag waarop de aankondiging van de geboorte (Annunciatie) gedenkt ook verder invulling gegeven in het oecumenisch leesrooster.

Pastoor Burger, werkzaam in een rooms-katholieke context, legt in zijn parochieblad uit, dat het respect voor Maria zich niet hoeft te beperken tot de rooms-katholieken. Hij laat zien, dat juist Luther een heel mooi commentaar heeft geschreven op het Magnificat. De voormalige paus Johannes Paulus II heeft Luther tijdens een audiëntie van 21 maart 2001 aangehaald. Hij benadrukte toen, aldus de pastoor, het belang om ‘de kloof te dichten’ tussen de christelijke godsdiensten door het in herinnering brengen van de vruchten van een oecumenisch verstaan van Maria’s Magnificat.

Luther stelt dat het Magnificat ‘goed moet worden geleerd en in het geheugen geprent worden door ieder’, omdat ‘in het Magnificat Maria ons leert hoe wij God zouden moeten beminnen en prijzen…. Zij wilt het grootste voorbeeld zijn van Gods genade om ieder aan te moedigen om vertrouwen te hebben en God te prijzen’. De pastoor roemt hierin de oecumenische waarde van Maria. ‘Maria moet je niet reduceren tot draagmoeder. Protestanten zouden moeten nadenken over Maria in het heilsplan. Wat scheelt christenen her en der dat zij Maria afdoen als draagmoeder en vernederen tot leenmoeder? Alsof Maria van Jezus zou kunnen afleiden terwijl zij niet anders kan dan naar hem toeleiden. Door Maria tot Jezus’, citeert Burger Bodar die zich ook over dit thema heeft uitgelaten.

Het tweede Vaticaans Concilie, aldus Berger, heeft Maria meer geplaatst binnen de Kerk en niet zozeer boven de Kerk. Het Concilie spreekt niet apart over Maria, maar als het Concilie spreekt over de Kerk (Lumen Gentium) dán spreekt ze over Maria; Maria als onderdeel van de Kerk, van het volk van God. ‘Ze is één van ons. Ze is ons vóórgegaan. Als eerste, dan wel. Als Moeder’.

De pastoor vervolgt: ‘Maria is al volledig daar, waar wij hopen eens te komen: hemel. Daartoe zijn wij op weg, op reis, op doortocht, als het volk van God onderweg. En Maria is daar, in de hemel met ziel én lichaam. Zij deelt naar ziel en lichaam geheel in de verlossing van Christus. Zij is daarom voor ons een teken van hop. Zij heeft, als eerste van ons, de eindbestemming bereikt. Zij is het beloofde land reeds binnengegaan’.

‘Maria waakt vanuit de hemel over de Kerk. Dan waakt ze ook over de eenheid van de Kerk. De eenheid van het volk van God. Dat het is, naar de wens van haar Zoon: ‘Eén Herder, één kudde’. Zij wilt samenbrengen wat verdeeld is’, aldus pastoor Burger. In de drie missen die op maandag 14 augustus (vanaf 19.00 uur) en de daarop volgende dag 15 augustus worden gehouden zal er de zegening van de ‘Kroedwösj’ zijn, meldt het parochieblad.

Hoogfeest
De website van het bisdom Roermond gaat verder in op Maria Ten hemelopneming. ‘Elk jaar op 15 augustus viert de Kerk het hoogfeest van Maria Tenhemelopneming. Hiermee wordt herdacht dat Maria na haar dood met ziel en lichaam door God in de hemel werd opgenomen. Het feest ontstond in het Oosten en werd in de 7e eeuw door Rome overgenomen. Het is voor de Katholieke Kerk het belangrijkste Mariafeest’.

Aan dit feest zit - zeker in Limburg, zegt de website - het oude gebruik gekoppeld van de zegening van de zogeheten 'kroedwösj'’. En het bisdom legt uit: ‘In de loop der eeuwen zijn op het snijvlak van kerk en volkscultuur tal van gebruiken ontstaan. Sommige zijn allang vergeten of zozeer geseculariseerd dat er niets kerkelijks meer in te ontdekken valt. Een oud gebruik dat de laatste jaren in de parochies juist meer aandacht krijgt, is het zegenen van een boeket met veldkruiden op het feest van Maria Tenhemelopneming. In het Limburgs vaak aangeduid als 'kroedwusj', 'kruudwis' of lokale varianten hierop’.

‘De zegening van kruidenbossen is een voorbeeld van een voorchristelijk gebruik dat door de kerk is overgenomen en gekerstend. Door de magische ritus van de heidenen te vervangen door een christelijke zegening van een kruidenbos richt men zich tot God, de Schepper van het zaadvormend gewas’.

‘Dat de kruiden uitgerekend met Maria Tenhemelopneming gezegend worden, komt doordat het een heel oud gebruik is om Maria aan te duiden met namen die ontleend zijn aan de plantenwereld en in haar een bloem te zien die de gezegende vrucht Jezus voortbracht. Bovendien is augustus de periode waarin deze kruiden bloeien’.

Mariafeesten
Maria Tenhemelopneming is voor de Rooms-Katholieke Kerk het belangrijkste Mariafeest. In chronologische volgorde zijn de andere feesten:

  • Maria, Moeder van God (1 januari), 
  • Maria Lichtmis (de opdracht van Jezus in de tempel door Maria en Jozef, 2 februari), 
  • Maria Boodschap (25 maart), 
  • het bezoek van Maria aan haar nicht Elisabeth (31 mei), 
  • Maria Geboorte (8 september) 
  • en Maria Onbevlekt Ontvangen (8 december).

De oudste Mariafeesten danken hun ontstaan aan de sterk opkomende Mariaverering na het Concilie van Efeze (431). Maria Tenhemelopneming werd eind 6e eeuw door keizer Mauritius in Byzantium ingevoerd. In de 7e eeuw nam Rome, onder paus Sergius I, dit feest uit het Oosten over. Op 1 november 1950 werd de Tenhemelopneming van Maria met ziel en lichaam door paus Pius XII tot dogma verklaard. In tegenstelling tot de ons omringende landen is 15 augustus in Nederland geen maatschappelijke vrije dag.

De bijzondere aandacht voor Maria past ook bij het eeuwfeest dat dit jaar plaatsvindt in Fatima. Precies honderd jaar geleden vonden daar verschijningen plaats van Maria aan enkele kinderen.

Raad van Kerken in Nederland | Koningin Wilhelminalaan 5 | 3818 HN AMERSFOORT | 033-4633844 | rvk@raadvankerken.nl

Site design: SyncCP; techniek: SiteCan