Pelgrims met een boodschap

‘Pelgrims met een boodschap’. Zo noemt Gied ten Berge in zijn boek ‘Kom en zie!’ de mensen die het heilige land bezoeken en zich een duidelijk doel voor ogen stellen van engagement en analyse. Het boek is onlangs verschenen bij Valkhof Pers in Nijmegen. Het boek is een pleidooi om de transitie, onderdeel van de pelgrimage, als uitgangspunt te nemen van het denken. Je gaat dus niet als toerist op reis. Je gaat als sympathisant. En je keert terug als missionaris.


Gied ten Berge sluit aan bij de betrokkenheid van organisaties als Sabeel, Kairos Palestina, Pax en KerkinActie. Hij laat in zijn boek zien hoe mensen al pelgrimerende afscheid nemen van al te romantische beelden van beloofd land. Hij spreekt over ‘moral explorers’, de ervaringen in Palestina en Israël openden pelgrims ogen voor nieuwe werkelijkheden en leiden tot concepten voorbij een oorspronkelijke naïviteit. Met deze insteek kiest Gied ten Berge voor een actieve benadering. De Raad van Kerken is in de praktijk iets terughoudender en probeert vooral met moslims en joden in Nederland samen op te trekken om in het kader van het OJCM tot een gezamenlijke visie en eventuele analyse te komen.

De opbouw van pelgrimage bij Gied is actief en politiek getint. Het meer beschouwende adagium van Dag Hammerskjild 'de verste reis die je kan maken is de reis naar binnen' is minder prominent aanwezig. Gied ten Berge keert zich met zijn concept tegen postmoderne pelgrims die naar Santiago gaan en vooral de comfortzone van spiritualiteit en persoonlijke heling zoeken. ‘Kom en zie’-pelgrims, aldus Gied ten Berge, reageren op een appel en komen thuis met een ‘boodschap’ van en over mensen in de knel die in het ‘onheilige land’ wonen.


Gied ten Berge biedt in zijn boek drie kernthema’s. Hij begint met een sociaalwetenschappelijke bespreking van begrippen. In het volgende deel biedt hij een casestudy van mensen die Palestina hebben bezocht. In het laatste deel komt hij met een theologie van het pelgrimeren. In dat laatste deel komen theologen aan de orde als Augustinus en Dorothee Sölle. Ongetwijfeld biedt het boek voor mensen van Sabeel en Kairos een golf van herkenning. Tegelijk levert het boek stof tot nadenken als het gaat over het concept ‘pelgrimage van gerechtigheid en vrede’, waar de Wereldraad mee naar buiten treedt. Gied ten Berge citeert het begrip niet alleen, maar hij probeert door de theorie heen te kruipen en te laten zien dat er visie nodig is, een routeplanner, al voordat men op stap gaat. De Wereldraad dringt aan op een dergelijke visie, als men het begrip ‘pelgrimage’ niet enkelvoudig hanteert, maar steeds spreekt over een ‘pelgrimage van gerechtigheid en vrede’.

Een wat langer citaat tenslotte. Gied ten Berge: ‘Binnen een bevrijdingstheologie van het pelgrimeren, waar we in deze studie naar op zoek waren, gaat het dus niet om de persoonlijke ontwikkeling en het heil van de pelgrim alleen. Het gaat niet om een aangenaam onthaasten in een comfortzone van cultuur, natuur en verleden, om op adem te komen en los te laten wat je dwarszit. Het gaat ook om meer dan alleen justice tourism: het kan, zonder overigens ‘neutraal’ te willen worden, niet ingebed zijn in politiek – juridische partijdigheid alleen. Het gaat veeleer om een praktische oefening van geloof, hoop en liefde, goddelijke deugden op een weg waar de dodende wanhoop dagelijks op de loer ligt en die op de Via Amoris kan worden getransformeerd. ‘De hoop’ geldt voor ‘pelgrims met een boodschap’ als ethisch imperatief, bemoedigen en volharding uitstralen op een manier die steunend is voor mensen die daar leven en lijden en je met hen verbinden op een manier die ook jezelf inspireert en gaande houdt, die over en weer kan ‘helen’ op een manier ‘die tegelijk een verzetten is’. Pelgrims die als grensgangers meervoudig verbonden zijn met alle peregrini van de mensheid. In de gegeven context: joden, christenen en moslims van goede wil’.

Bron: Gied ten Berge, 'Kom en zie!', Nieuwe pelgrims in het Heilige Land. Valkhof Pers Nijmegen 2016

Raad van Kerken in Nederland | Koningin Wilhelminalaan 5 | 3818 HN AMERSFOORT | 033-4633844 | rvk@raadvankerken.nl

Site design: SyncCP; techniek: SiteCan