Visie van een nieuwe generatie kerkleden op de oecumene

lezing Marloes Keller

Enige weken geleden heb ik spullen van mijn lagere school periode opgeruimd. Rekenschriften, taaloefeningen, topografie, geschiedenis, Engelse woordjes. Allemaal basiskennis die je moet hebben, voordat je naar de middelbare school gaat. Ik kreeg op mijn basisschool op de Veluwe echter niet alleen deze aardse basiskennis gedoceerd, maar ook nog iets extra's.

De dozen die ik stuk voor stuk heb geopend, schooljaar na schooljaar, onthulden tientallen tekeningen van Bijbelverhalen. Duidelijk geïnspireerd teken en kleur ik het verhaal van David en Goliath, de wonderbare visvangst en Pinksteren. Ook komen er regelmatig monniken en nonnen, glas-in-loodramen en kerkgebouwen voorbij. Maar vooral de opstanding heb ik door de jaren heen vele malen getekend. Een weggerolde steen, een horizon, een ondergaande zon. Jezus is nergens te bekennen, maar de suggestie van zijn aanwezigheid is daar. Het thema van deze tekening is door alle schooljaren heen hetzelfde gebleven, het besef van de kern van dit verhaal verdiepte zich in de loop der jaren.

Nieuw?
Zo'n vijfentwintig jaar na het maken van deze tekeningen spreek ik u toe over de visie van een nieuwe generatie kerkleden op de oecumene. Vraag is echter of ik, met zo'n christelijke opvoeding, nog wel tot de nieuwe generatie kerkleden behoor. Buitenkerkelijken bestempelen mij terecht als een door de wol geverfd kerklid en ik ken twintigers die mij stokoud vinden…

De terminologie 'nieuwe generatie kerkleden' is gekozen door de organisatie van dit jubileum. Ik vermoed dat zij van mij vandaag nieuwe ideeën over de oecumene verwachten. Een nieuwe generatie kerkleden met een vernieuwde visie op de oecumene.

Klinkt hoopvol, maar het voelt voor mij alsof oudere generaties zichzelf hiermee van hun verplichting willen ontslaan om jong van hart, hoofd en handen te blijven. Vernieuwing komt mijns inziens alleen tot stand als niet alleen de nieuwe generaties, maar ook juist de minder nieuwe generaties willen investeren in verandering. Want wie zegt niet dat een gepensioneerde gepassioneerd voor vernieuwing kan pleiten?

Daarnaast vraag ik me af of de oecumene een vernieuwde visie nodig heeft. Het concept, 'zoeken naar zichtbare eenheid van de kerken', is al jaren ijzersterk. Deze zoektocht is na veertig jaar Raad van Kerken nog niet afgerond en zal waarschijnlijk nog minstens veertig jaar duren.

'We zijn er nu'
Een zoektocht waar ik en een aantal generatiegenoten van harte aan meewerken. U hebt over ons, 'We zijn er nu', kunnen lezen op de voorpagina van de jubileumkrant van de Raad van Kerken. Ook zullen wij straks de meditatie verzorgen tijdens de viering.

Op onregelmatige tijden, als we zin hebben, komen we bij elkaar. 'We zijn er nu' hebben we ons genoemd, omdat we niet steeds door de oudere generaties 'de toekomst van de kerk' genoemd willen worden. Dat klinkt namelijk alsof ze niet nu, maar in de toekomst met ons in gesprek willen. Nee, we er zijn nu. We zijn NU enthousiast en willen ons NU met oecumene bezig houden.

Ieder van ons heeft jarenlange ervaring in de kerk waar hij/zij toe behoort en ieder van ons is aangestoken met het oecumenisch vuur. Tijdens onze ontmoetingen spreken wij op informele wijze 'de oecumenische stand van zaken in ons leven en onze kerken' door. De sfeer is bevlogen en serieus, afgewisseld met frustraties over onze kerken of een lachsalvo!

Voor ons, voor mij, is dit oecumene: Ontmoeten. Niet omdat het moet, maar omdat ik dat zelf wil. Omdat ik het nodig heb. Omdat ik niet onverschillig over de verschillen wil en kan zijn. Omdat ik de moed niet wil verliezen. Omdat ik mezelf aan de ander wil spiegelen en daarin iets van God ervaar.

Is dit de vernieuwde visie op oecumene die u vanmiddag van mij verwacht? Ik denk het niet. Is er dan helemaal geen vernieuwing nodig? Dat denk ik wel!

Online oecumenische ontmoetingen
Ik heb begrepen dat de Raad van Kerken zich wil gaan richten op mensen tussen de 20 en 35 jaar. Een nobel, maar moeilijk streven.

Deze generatie leest namelijk geen jubileumkranten, komt niet naar een middag met lezingen, een jubileumviering en zal niet vanuit zichzelf de site van de Raad van Kerken bezoeken om te zien wat de Raad de afgelopen veertig jaar heeft gedaan en van plan is de komende veertig jaar te doen.

Toch surft deze leeftijdscategorie, volgens het tijdsbestedingsonderzoek 2008, gemiddeld 80 minuten per dag op internet. En dat zal alleen maar meer worden, is de voorspelling.

Ik voldoe volledig aan deze gemiddelden en wil u, aan de hand van drie voorbeelden, een beeld schetsen van de online oecumenische ontmoetingen die ik hierdoor bijna dagelijks ervaar.

1. Enige tijd geleden ontving ik een mail van Caspar Visser 't Hooft, inderdaad de kleinzoon van Willem Visser 't Hooft. De meeste mensen hier zullen weten wie hij is, maar voor 'de nieuwe generatie' even een korte toelichting: Willem Visser 't Hooft was de eerste secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken.
   Caspar Visser 't Hooft is protestants predikant in het overwegend katholieke Frankrijk. Hij had mijn website www.marloeskeller.nl ontdekt en reageerde op één van mijn artikelen. In onze mailwisseling die daarop volgt, bekent hij me dat hij zich tot dusver nooit bovenmatig in de oecumene heeft geïnteresseerd. Dat is echter aan het veranderen door de houding van de Rooms-katholieke Kerk in Frankrijk. Hij prijst het lidmaatschap van de protestanten van de Wereldraad van Kerken en eindigt met een broederlijk groet vanuit een zonnig en warm Versailles. We hebben elkaar nooit ontmoet, maar weten ons wel verbonden met elkaar dankzij het wereldwijde web.
2. Ik heb een pagina op Hyves. Dat is een internetsite waar je je sociale netwerk in kaart kunt brengen. Een soort boekje met visitekaartjes, maar dan online en persoonlijker. Ik ben hier virtueel verbonden met vrienden en collega's, maar ook met mensen die dezelfde interesses delen. Bijvoorbeeld de Protestantse Kerk in Nederland.
   De leden van dit netwerk van de Protestantse Kerk kunnen de artikelen van mijn site hier lezen en dus gebeurde het laatst dat ik van Aron, een voor mij onbekende jongen van 27, de vraag kreeg: "Ik vraag me af wat voor jou het begrip 'eenheid' precies betekent? Ik heb namelijk het idee dat de vrijzinnige en de orthodoxe kerk hier nogal verschillend over denken..." Ik laat een bevlogen betoog over oecumene bij hem op zijn pagina achter en heb het gevoel dat ik een virtuele stap heb gezet in de zoektocht naar zichtbare eenheid.
3. Wekelijks chat ik online met een Zambiaanse vriend, Chola. We hebben elkaar ontmoet in Genève bij de Wereldraad van Kerken. Chola en ik delen dezelfde passies: Oecumene & Internet. Hij heeft het zwaar de laatste tijd. Hij is beschuldigd van diefstal, maar is onschuldig. In één van onze gesprekken beschrijft hoe het is om vijf dagen in een propvolle Zambiaanse cel door te brengen. Ik ben geschokt, zit met een hand voor mijn mond achter mijn beeldscherm, en probeer hem al chattend te steunen.

Ook dit is voor mij oecumene. Het continue besef dat de wereld groter is dan mijn beleving. En dan bedoel ik niet alleen groter dan mijn religieuze beleving.

Natuurlijk oecumene rekt mijn godsbeeld op. Oecumene verrijkt mijn liturgische ervaring en beleving. En confronteert mij nog vaak met mijn gereformeerde grenzen. Maar oecumene is ook de continue confrontatie met mijn 'Nederlandse doen en laten'. Mijn visie op vrijheid van meningsuiting, mijn visie op vrouw-zijn, mijn mogelijkheden, maar ook de beperkte 'doe maar gewoon dan doe je gek genoeg mentaliteit' van Nederland.

Ik ga door dit soort ontmoetingen de krant anders lezen, ik kijk anders naar het journaal. AIDS is dan niet alleen een belangrijke kwestie in Afrika, klimaat is niet alleen een actueel onderwerp in Azië, interreligieuze dialoog staat niet alleen hoog op de agenda van Europa. Nee, ook ik voel me, door mijn oecumenische verbondenheid, verantwoordelijk voor deze thema's.

Dat inzicht verrijkt en relativeert tegelijkertijd. Een verrijking die ik iedereen gun. Een relativeringsvermogen dat veel mensen goed zou doen!

Conclusie
Met deze voorbeelden wil ik aangeven dat deze snelgroeiende vorm van communicatie een nieuwe vorm van denken met zich mee brengt. Frequente internetgebruikers denken niet in lange vergaderingen, doordachte visiedocumenten en formele structuren. Maar hebben de voorkeur voor direct persoonlijk contact, een snelle reactie op actuele zaken en informele netwerken.

De visie van de oecumenische beweging, van de Raad van Kerken, is ijzersterk. Die hoeft niet vernieuwd te worden. De Raad van Kerken wil echter 20 tot 35-jarigen bereiken met deze visie. Dat is wel nieuw! Dit lijkt mij een uitdaging die alleen kan slagen als de Raad van Kerken en haar lidkerken de manier van communiceren die bij deze tijd past leren waarderen, gaan accepteren en er in willen investeren.