Aanpassingen vreemdelingendetentie cosmetisch

Detentie vreemdeling vereist individuele aanpak

Staatssecretaris Teeven heeft een aantal aanpassingen voorgesteld om tot een humaner vreemdelingenbeleid te komen (Trouw, 13 september).

De veranderingen gelden ook de vreemdelingen-detentie, mede naar aanleiding van de dood van de Russische asielzoeker Alexander Dolmatov in Detentiecentrum Rotterdam begin dit jaar. Teeven kondigt aan dat het aantal mensen in vreem-delingendetentie wordt beperkt en dat meer gebruik zal worden gemaakt van alternatieve vormen zoals enkelbanden en frequente melding. Verder is Teeven van plan om de bezoekregeling te verruimen van één naar twee uur per week. 

In wezen verandert vreemdelingendetentie niet en blijft het een bot instrument waarvan vaak niet duidelijk is wat ermee beoogd wordt. Het is een administratieve maatregel, om mensen met zicht op uitzetting een korte periode ter beschikking te houden van de autoriteiten. Een maatregel in een streng regime, strenger dan dat voor veroordeelde criminelen. En vaak aanzienlijk langer durend (tot 18 maanden) dan nuttig is. Juist de meest schrijnende aspecten van vreemdelingendetentie worden door de voorstellen van de staatssecretaris nauwelijks verzacht.

Uiterst middel
Volgens de EU-richtlijn is detentie alleen toegestaan als er zicht op uitzetting is, en als uiterst middel. Nederland houdt zich niet aan deze richtlijn. Als duidelijk is dat er geen zicht is op uitzetting, wordt de vreemdeling vaak nog maanden in detentie gehouden. Onzekerheid scheppen lijkt doel van het opsluiten. De opgesloten vreemdeling verliest elk besef van tijd en zin van het bestaan. En kan nauwelijks anders dan piekeren, over zijn familie, kinderen, over wat hem bij gedwongen terugkeer te wachten staat. Detentie wordt ervaren als straf op iets dat geen overtreding is. Tot nu toe is verblijf zonder geldige papieren niet strafbaar. 

In het detentiecentrum zijn, afgezien van enkele momenten van sport, geen activiteiten. Mensen worden niet opgeleid in enig vak of beroep. Ze mogen één (straks twee) uur per week bezoek ontvangen en zitten 16 uur per dag achter een gesloten celdeur. Opperste verveling. Het regime is zeer streng. Zo worden de gedetineerden na elk bezoek (of bezoek aan arts of rechtbank) naakt gefouilleerd tot in de lichaamsholtes. De staatssecretaris “zal onderzoeken of dit door bodyscans kan worden vervangen, mits er geld is”. Voor mensen in reguliere gevangenissen wordt gewerkt aan reïntegratie, bestaan er vormen van bijzonder verlof bij familiegebeurtenissen, is er de mogelijkheid aan een opleiding te werken of geld te verdienen met werk. Aan opgesloten vreemdelingen wordt dit alles onthouden, onder meer met een financieel argument. 

Teeven handhaaft het illegalenquotum waarbij de politie jaarlijks een bepaald aantal illegale vreemdelingen moet aanhouden. Dit leidt tot willekeurige arrestaties en opsluiting, op basis van uiterlijk, in strijd met de wet. Immers, alleen bij vermoeden van overtreding mag de politie tot vragen van papieren overgaan. Soms stuit je in vreemdelingendetentie op de meest bizarre situaties. Een dementerende oma op bezoek bij haar Nederlandse dochter uit Latijns-Amerika die vergeten was op tijd haar visum te verlengen. Een man die in een open psychiatrische afdeling zat en zich buiten het terrein heeft gewaagd. Elke week komt er onder meer bij kerken een aantal gevallen ter kennis van volstrekt inhumane manieren van opsluiten van mensen met ernstige trauma’s, psychische stoornissen, neiging tot agressie of zelfmoord. Mensen met ernstige psychische of fysieke problemen
worden vaak in isolatie gezet. 

Alternatieven
Verschillende organisaties, zoals KerkinActie, hebben alternatieven voor vreemdelingendetentie voorgesteld. Intussen wordt daarmee geëxperimenteerd. Zoekend naar manieren om mensen die niet in Nederland mogen of kunnen blijven, voor te bereiden op terugkeer of vertrek naar een ander land en te begeleiden naar een nieuw zinvol bestaan. Dat vraagt om een individuele aanpak per persoon of gezin. In vreemdelingendetentie is dat niet mogelijk. De aanpassingen van Teeven zijn vooral cosmetisch. Verruiming van de bezoekmogelijkheid, zoeken naar alternatieven zonder concreet te worden. Een veel grondiger aanpassing is nodig. Zo blijft vreemdelingendetentie haar doel voorbij schieten en onthoudt het mensen perspectief op een zinvolle toekomst, in Nederland of elders.

Jan van der Kolk in Trouw, 26 september 2013.

Jan van der Kolk is voorzitter van de Projectgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken.

Raad van Kerken in Nederland
Koningin Wilhelminalaan 5
3818 HN AMERSFOORT

Facebook Twitter LinkedIn
phone033-4633844
emailrvk@raadvankerken.nl