In memoriam Anton Houtepen

Als Raad van Kerken voelen we ons geraakt door het bericht dat prof. dr. Anton Houtepen is overleden. Anton is een soort van geweten voor ons in het oecumenische werk. Gelet op zijn werk blijft hij dat. Maar dat is natuurlijk wel anders dan het tot nu toe kon zijn. Als we als Raad, als Moderamen, als Beraadgroep Geloven en Kerkelijke Gemeenschap of als groep van In Vrijheid Verbonden even klem zaten, konden we altijd Anton om advies vragen. Hij heeft menig maal ons over een oecumenische hobbel heen geholpen. Hij wist met zijn enthousiasme voor oecumene, kerk en samenleving ons aanstekelijk te inspireren. We zijn blij dat we onze waardering voor hem hebben kunnen uitdrukken door hem in 2005 de Vlam van de Oecumene te overhandigen, een prijs die we als Raad van Kerken incidenteel uitreiken aan mensen die een bijzondere verdienste voor de oecumene hebben gericht. 

Op zaterdag 11 december overleed prof.dr. A.W.J. Houtepen (geboren in 1940 in Etten-Leur). Houtepen studeerde theologie in Hoeven, Nijmegen en Heidelberg. Bij Edward Schillebeecks promoveerde hij in 1973 op het proefschrift Onfeilbaarheid en Hermeneutiek.  Tot 1979 werkte hij bij het Diocesaan Pastoraal Centrum van het bisdom Breda. Daarna was hij verbonden aan het IIMO, vanaf 1986 als directeur. Van 1992 – 2004 was hij tevens hoogleraar Oecumenica bij de faculteit Godgeleerdheid van de Universiteit Utrecht. Ook was hij van 1984 – 1994 bijzonder hoogleraar Fundamentele Theologie bij de Faculteit Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

In de Oecumenische beweging, zowel wereldwijd als in Nederland, heeft Anton Houtepen een belangrijke rol gespeeld. Vanaf 1975 was hij intensief betrokken bij het werk van Faith and Order van de Wereldraad van Kerken. Hij was vele jaren een prominent lid van de sectie Geloofsvragen van de Raad van Kerken in Nederland. Voor een groot aantal publicaties en rapporten van deze sectie was Houtepen (mede) verantwoordelijk.

Anton Houtepen was en bleef enthousiast over wat er in de oecumenische beweging is bereikt. Bij het afscheid van Ton van Eijk als voorzitter van de Raad van Kerken in 2008 verzette hij zich tegen het eeuwige gejammer over de geringe vorderingen van de oecumene. “Men moet beseffen dat binnen één generatie een complete herlezing van de belangrijkste aspecten van de christelijke traditie heeft plaatsgevonden. Daarover waren sinds de stichting van het christendom controverses ontstaan die schier onoplosbaar waren vastgeroest”.

Volgens Houtepen zijn de kerken dankzij de oecumenische toenadering elkaar tot zegen geweest en hebben ze geleerd in vreugde te mogen delen in een gezamenlijk erfgoed. Al doende, al lerende van en aan elkaar, al biddende en vierende met elkaar, hebben kerken solidariteit en saamhorigheid ervaren en op veel punten samengewerkt “als waren zij één”.

In een groot aantal publicaties heeft Houtepen getuigenis afgelegd van zijn oecumenische gezindheid. Een belangrijke bijdrage leverde hij aan Oecumene als leerproces. Inleiding in de Oecumenica, hét standaardwerk voor wie zich nader wil oriënteren over de verworvenheden van de oecumenische beweging.

In contacten verbaasde Anton Houtepen zijn gesprekspartners door zijn enorme kennis op allerlei terreinen van theologie en samenleving.  Bij hem leidde dat niet tot een negeren van hen die minder goed op de hoogte waren. Integendeel, hij deelde zijn kennis graag en gaf zijn gesprekspartners alle ruimte. Zijn enthousiasme, zijn inzet en zijn kennis hebben veel betekend voor de voortgang van de oecumene in Nederland  Wij zullen hem missen.

Namens de Raad van Kerken in Nederland,
Drs. Henk van Hout, voorzitter Raad van Kerken
Ds. Klaas van der Kamp, secretaris Raad van Kerken

U kunt een eventuele reactie hieronder formuleren.

Reacties: 1-8
Door Gast: Anoniem @ 2010-12-12 23:17:10
Inspirerend
Voor mij is Anton inspirerend. Een man die iedere keer de oecumenische openingen wist te vinden. En positief inspireert. Goed om hem te kennen en te herinneren.

Klaas
Door Gast: Egbert R.Veen @ 2010-12-13 18:28:59
Dank met een opdracht
Bijna een jaar na het overlijden van zijn grote leermeester Edward Schillebeeckx is nu Anton Houtepen uit ons midden heengegaan. Twee christenen die beiden beseften dat je de eenheid uit God en het Evangelie van Christus Jezus wel verschillend kunt belichten, maar nimmer kunt delen. Beiden zijn ze overleden in de Adventstijd, tijd van verwachting en inkeer. De grootste dank die wij hen kunnen brengen is hun oecumenische geloofsverwachting levend en inspirerend te houden, door alle kerken heen.
Door Gast: Klaas van der Kamp @ 2010-12-14 10:57:08
Afscheid
In BN De Stem sontd een advertentie met de volgende informatie:
'Wij vieren zijn leven op vrijdag 17 december om 12.00 uur in de St. Aloysiuskerk aan de Adriaen van Ostadelaan 2 te Utrecht. Aansluitend vertrekken wij te voet naar begraafplaats St. Barbara, Prinsesselaan 2 te Utrecht, waar omstreeks 14.00 uur de begrafenis zal plaatsvinden. We ontmoeten elkaar daarna in de ontvangstruimte. Mocht u bloemen willen geven dan vragen wij u één roos mee te nemen. Anton is thuis. Er is gelegenheid tot afscheid nemen voorafgaand aan de dienst'.
Door Gast: Leo J. Koffeman @ 2010-12-14 15:27:05
Alleen uit de verte...
Wij zullen Anton erg missen, niet alleen in de beraadgroep Geloven en Kerkelijke Gemeenschap van de Raad van Kerken, maar veel breder, in de Nederlandse en wereldwijde oecumene waarin hij zo'n grote rol heeft gespeeld door zijn enorme kennis, zijn grote theologische onafhankelijkheid en intellectuele eerlijkheid, en zeker ook door zijn onverwoestbare hoop.
In zijn laatste e-mail aan mij, een reactie op een brief die ik hem stuurde, schreef Anton: "Ik heb met passie en vreugde mij ingezet voor de koinonia van de kerken en voor gezamenlijk getuigenis en dienst van de Nederlandse kerken. We weten allemaal, dat we het beloofde land alleen uit de verte hebben mogen zien, maar dat neemt het visioen niet weg, noch de belofte die ons is gegeven".
Wij vertrouwen dat voor Anton geloven mag overgaan in aanschouwen.
Door Gast: Bureau @ 2010-12-15 13:47:25
Zingen
Bij het bureau van de Raad van Kerken kwam een vraag binnen om bekendheid te geven aan onderstaande mogelijkheid.

Beste vrienden, collega’s en studenten van Anton Houtepen,

Afgelopen zaterdag is Prof. Anton Houtepen op 70-jarige leeftijd overleden. Om de uitvaartdienst in stijl te kunnen houden hebben we graag vrienden die bij het ad-hoc koor willen gaan meezingen.
We gaan vrijdagmorgen voor Anton Houtepen inzingen in de pastorie van de Aloysiuskerk (Adriaen Van Ostadelaan 2, Utrecht), van 10.30-11.30. Om 12.00 begint de dienst. De kerk is bereikbaar via buslijn 3 (van Utrecht CS naar Fockema Andrealaan, uitstappen Halte Rembrandtkade).

We hebben graag mensen die noten kunnen lezen, maar niet absoluut verplicht. Er komt ook een groepje uit de Rode Hoed van Amsterdam mee. Wilna Wieringa zal ons dirigeren.
Als mensen mij mailen (karel@steenbrink.nu) kan ik de liturgie alvast digitaal opsturen.
We zingen enkele Taizé liederen (Als alles duister is.. Laudate omnes gentes); Oosterhuis-klappers als Honderd bloemen zullen bloeien en de Steppe zal bloeien; ook Gregoriaans (In paradisum...).
Met dank voor jullie medewerking.

Groet,

Karel Steenbrink
Door Gast: Jeannette van Andel @ 2010-12-16 00:31:08
overlijden professor Houtepen
Zondagavond las ik het bericht van het overlijden van professor Houtepen. Weer een kopstuk van de Oecumene in Nederland overleden. Ik wist dat hij ziek was maar het bericht overviel me toch.In Zeist hebben we veel aan hem te danken, hij heeft ons een aantal malen bemoedigd in ons streven naar meer oecumenische samenwerking. Bij het 25-jarig bestaan van het Kerkelijk Centrum Zeist-West in 2000( toen nog 3 kerken onder één dak) hield hij een voordracht. Hij gaf ons duidelijk te kennen dat er veel meer mogelijk was, ook binnen de grenzen van de kerken- dan ons van officiële (RK) zijde werd voorgehouden.
Hij vond dat er experimenten met oecumene gedaan mochten worden, als proeftuinen, om te zien hoe het er idealiter zou kunnen zijn. Met name in gezamenlijke tafelvieringen, als teken van het samen zoeken naar eenheid. Ook dat samen zoeken mag je vieren. 'In een laboratorium gaat wel eens iets mis', zei hij, 'maar er komen ook hele mooie dingen uit te voorschijn'. Je moet de moed hebben te experimenteren en de kerkleiding moet daar ook vertrouwen in hebben. Dat vertrouwen, en de interesse in wat wij deden en vanuit welke motieven, heb ik bij hem gevoeld en bij de officiële kerkleiding altijd node gemist. Ik zal zijn heldere kijk op de oecumene missen, in lezingen en artikelen, maar ook zijn steeds meer ook voor leken verstaanbare taalgebruik. Dat hij moge rusten in vrede.
Door Gast: Bureau Raad van Kerken @ 2010-12-16 20:00:00
Friesch Dagblad
In het Friesch Dagblad stond onderstaande bijdrage:

In Memoriam - Anton Houtepen (1940-2010) - Een bezield mens

Zaterdagavond 11 december jl. is op 70 jarige leeftijd prof. dr. Anton Houtepen overleden. Zijn gezondheid was sinds een paar jaar zorgelijk. Dat deed niets af van zijn volledige aanwezigheid in het oecumenische gesprek wanneer de ziekte op de achtergrond leek of hij zich weer sterker voelde. Zolang als ik hem heb gekend – vanaf eind jaren ’90 als student en later als gesprekspartner in verschillende oecumenische overleggen - is hij altijd bezield geweest vorm te geven aan de eenheid van de kerken en de blokkades uit de weg te ruimen die die weg tegen zouden houden samen kerk te zijn vanuit die ene (onverdeelde) God van de bijbel.

Het was een voorrecht deelgenoot te worden van zijn oecumenische visie op God, mens, deze wereld en de rol van de kerken al dan niet daarin. Op verschillende manieren wist hij het gesprek voor de eenheid van de kerken open te houden waar klassieke thema’s de nieuwe muren leken te worden die de kerken van elkaar scheiden, zoals de wederzijdse ambtserkenning en de theologie rondom het gezamenlijk vieren van de Maaltijd van de Heer. Hij bezat een gave om een ruimte te creëren waarin het gesprek gevoerd kon worden. Ofwel om het geblokkeerde gesprek te openen dan wel om openingen te zoeken om het gesprek bij voorbaat niet te laten blokkeren. De waardigheid van het mysterie van God en zijn liefde voor de mens bleef overeind. De menselijke onmacht vorm te geven aan die ene liefde vanuit die ene God bracht hij kritisch onder de loep.

Hoewel zijn theologie niet in één zin is samen te vatten. En hoewel het een kunst is zijn gedachten zó te verwoorden dat hij er zelf er geen kanttekening bij zou plaatsen, noem ik hier een thema dat m.i. van betekenis was voor hem: een pleidooi voor een oecumenische sociale ethiek gebaseerd op een waardenleer die afgeleid is van Jezus verkondiging van het rijk Gods volgens de evangeliën. Houtepen benadrukt dat vrijwel al die teksten betreffende het koninkrijk doelen op iets dat van belang is voor deze aarde, dit leven en deze geschiedenis, ook al verschilt het van de structuren van deze wereld. (Uit aarde naar Gods beeld, p.248). Het gaat hem niet om een rijk waarbij men krampachtig zoekt naar tekenen van Gods spoedige ingrijpen. Ook niet om een rechtstreeks beroep op de wil van God voor nationaal-politieke idealen. Noch om een moralistisch rekenwerk over plichtsbetrachting. Wel gaat het volgens Houtepen om een Rijk van God als handelingsbeginsel dat gebaseerd is op een waardenleer van het ene nodige, namelijk: zoekt eerst het rijk Gods en zijn gerechtigheid.” (Uit: Idem, p. 250) Een gerechtigheid die onlosmakelijk voor hem was verbonden met gerechtigheid voor de mensen in armoede of als vluchteling.

Een beeld om over na te denken in deze Adventstijd is, wanneer volgens Houtepen het rijk Gods geen utopie is voor een hiernamaals, maar een concrete hoop voor dit leven. En als we met Kerst de Vrede bezingen is het volgens hem voor de oecumenische theologie een uitdaging een theologie van vrede te ontwikkelen die niet alleen de kerken tot zichtbare eenheid brengt, maar dat doet door de kerken op hun gezamenlijke roeping tot vrede en gerechtigheid – in deze wereld - te wijzen die met de boodschap van het Rijk Gods is gegeven. (Geloven in gerechtigheid, p. 158). Voorbeelden voor hem die een God van vrede hebben gediend zijn o.a.: Dietrich Bonhoeffer, Mahatma Ghandi, Etty Hillesum, Johannes XXIII, Moeder Teresa, Roger Schütz, Desmond Tutu en al die velen die zich naamloos door hun visio Dei laten leiden. (Idem, p. 165). Hier klinkt m.i. ook een oproep aan de Wereldraad van Kerken en commissies zoals Faith and Order. Zelf is hij jarenlang betrokken geweest bij deze commissie die zich met name richtte op geloof en kerkorde.

We zullen in hem niet alleen een theoloog missen, maar ook een bezield mens die op allerlei manieren betrokken was op het wel en wee van een ander in deze wereld en deze tijd.

Ds. Margarithe Veen
Door Gast: Via via bij bureau binnengekomen @ 2010-12-17 23:07:22
in memoriam
Voor Anton Houtepen

Maar nu hij -
, die met een God -
als een blijkbaar nog steeds open
zij het daarom nog niet
altijd precies weer dezelfde
vraag van ons allen
zo onvermoeibaar op W EG was
om het volk van de ENE,
wiens Naam als geen ander
hem op het lijf stond geschreven,
weer samen te voegen -

de pen , waarmee hij
zo vaak en zo raak
dat hout toch maar weer
op maat wist te snijden
voorgoed moest laten vallen
laten wij met die pen
de vraag door hem gesteld
toch niet zomaar daar liggen ?

Maastricht ,14 december 2010 , Henk Eikelboom
Reacties: 1-8
De reageermogelijkheid is momenteel gesloten.

Raad van Kerken in Nederland
Koningin Wilhelminalaan 5
3818 HN AMERSFOORT

Facebook Twitter LinkedIn
phone033-4633844
emailrvk@raadvankerken.nl