Kanunnik

Van het één komt het ander. Naar aanleiding van een bespreking over de kerkennachten, kwamen we met één van de deelnemers, ds. Bert Kuipers aan de praat over kerkzijn in de grote stad. Als pastor aan de Laurenskerk in Rotterdam heeft hij wel wat onconventionele ideeën. Eén van die ideeën gaat over de invoering van een protestantse kanunnik, een fenomeen wat in andere kerken al een plek heeft. Hij schreef het volgende:

De schaal en functie van onze grote stadskerken, door een protestantse gemeente bewoond, vraagt om nieuwe oplossingen voor nieuwe vragen. Een van die vragen betreft de continuïteit en diversiteit in de bediening van deze kerken ten aanzien van spiritualiteit, liturgie en diaconale bediening. De ambtelijke drieslag predikant-ouderling-diaken is mogelijk aan de krappe kant om deze bediening geheel te kunnen opvangen. Het zou de moeite waard zijn te overdenken of andere instituties niet van betekenis zouden kunnen zijn. Daarbij kunnen we denken aan de herinvoering van de  kanunnik in de Protestantse Kerk. Daarbij zou je moeten denken aan een bediening.

Canons
In katholieke (rooms- en oud-katholiek), anglicaanse kerken en Scandinavische Lutherse kerken functioneert het ambt van kanunnik als eretitel maar ook als bediening voor bijzondere functies. Een kapittel van kanunniken is zoveel als het spirituele hart van een kathedraal of kapittelkerk, deze onderhoudt het dagelijkse koorgebed en staat zo borg voor de spirituele continuïteit van de kerk. Ze zijn niet zo zeer bedoeld voor de zielzorg, het pastoraat of het management van de kerk dan wel voor het geestelijke en ook theologische gehalte. Naast de gewone voor het pastoraat aangestelde geestelijken zorgen kanunniken voor een verbreding van het spirituele personeel van een kerk. 

Protestantse kanunnik
Wat zouden kanunniken kunnen betekenen voor onze citykerken? Behalve de aan een kerk verbonden predikant zijn er in en rond een citykerk in de regel meer geestelijken verbonden, niet in arbeidsrechtelijke zin, maar als betrokkenen, in de zin van zich verbonden wetend met het functioneren van zo'n kerk. Die kunnen emeriti zijn of theologen met andere opdracht. Vaak verlenen zij om niet allerlei hand en spandiensten, in vieringen, getijden, of andere diensten van de kerk. In het verband van een kapittel zou het functioneren als kanunnik een officiële statuur kunnen krijgen. Naast de Kerkeraad van die kerk functioneert er zo een ander spiritueel lichaam dat zorgt voor de dagelijkse liturgische hartslag van het kerkgebouw.

Voor de inbedding van deze 'nieuwe' bediening zouden we ons vooral moeten richten op de Anglicaanse en Scandinavische lutheranen die het ambt van canon in ere hebben gehouden. Een canon kan daar gehuwd zijn en man of vrouw. 

Te overwegen
In onze stadskerken heerst grote diversiteit, de ene kerk zal zich veel sneller in zo'n nieuwe gedachtenlijn terugvinden dan een ander. Een nieuw ambt als van de protestantse kanunnik zou tegelijkertijd door een aantal citykerken moeten worden omarmd. Er moet worden door gedacht over de taakomschrijving, over de eisen waar een kanunnik aan zou dienen te voldoen, over de instelling, benoeming, eventueel ook wijding, de inbedding in de ambten van onze Kerk, en niet in het laatst de oecumenische inbedding. Ook zullen we moeten overleggen aan welke inhoudelijke wensen een kanunnik zou moeten voldoen. Moet hij, zij een theoloog zijn, of kan het ook gaan om een andere beroepsgroep, bijvoorbeeld uit de musici.

Evenmin als de discussie over het protestantse bisschopsambt nooit zal verflauwen is het de moeite waard om te onderzoeken of een nieuwe bediening van de kanunnik tot de mogelijkheden zou kunnen horen.

Bert Kuipers
Laurenspastor, Rotterdam

Reacties: 1-6
Door Gast: Sjoerd Hamming @ 2010-02-25 12:10:44
zou het een stimulans zijn?
Zelf ben ik werkzaam in een kerk en ik zie als probleem niet zozeer de titels die mensen hebben, als wel het vinden van de geschikte vrijwilligers. Of een nieuwe titel bindend werkt, weet ik dan ook niet. Dus enige twijfel.

Aan de andere kant vind ik de parallellie met andere kerken boeiend en zou zo'n instituut weer kunnen helpen om de kerken onderling meer vergelijkbaar te krijgen. En ook enig decor is niet verkeerd. Dus ook wel een beetje gecharmeerd.
Door Gast: Cantor @ 2010-02-25 18:49:17
Rost
De bedieningen moeten breder. Een kanunnik. Een cantor. Een orgelist. Een kapelaan. Een evangelist. Een apostel. En vooral richting spiritualiteit en liturgie.
Door Gast: G.T. de Wit @ 2010-02-26 09:35:53
ambt
Er is maar één ambt: het ambt van alle gelovigen.
Dat is voldoende.
Door Gast: Gonnie @ 2010-02-26 23:52:53
Andere tijden andere wensen
Goeie gedachte. De oude ambtelijke indeling is misschien wel wat gedateerd.
Door Gast: Dr. Hans Kronenburg @ 2010-02-27 11:27:12
kanunnik
Zo nieuw is het idee van Bert Kuipers nu ook weer niet. Al 25 jaar geleden, toen we in Utrecht een goede organiatievorm voor de gerestaureerde Domkerk, hebben we een 'kapittel' ingesteld, waarin allen die de eindverantwoordelijkheid droegen voor een bepaald aspect van het werk (pastoraat, diakonaat, financiën, theehuis, winkel, zowel ambtrsdragers als 'leken') zitting hadden. Zij kwamen elke dindsdagochtend bij elkaar en functioneerden inderdaad als eigentijdse kanunniken. Het lijkt me een organisatievorm die precies past bij de traditie en de functie van monumentale kerken als de Laurens en de Dom. Eigenlijk zou er ook een bisschop moeten zijn (want kanunniken zonder een bisschop - die bestaan niet), die als een herder (geen manager!) de hele zaak richting geeft, uiteraard in nauwe samenwerking met 'het volk'.


Hans Kronenburg
Zeist
Door Gast: S. Selles @ 2010-02-27 23:18:14
welke verankering
Maar welke verankering neem je dan als je ook de bisschop neemt? Is het aangestuurd vanuit een synode of vanuit een paus? Is er apostolische successie of collectieve inkadering? De Hernhutterbeweging kent ook bisschoppen, maar die zijn wel heel anders ingekaderd dan de Rooms-Katholieke.
Reacties: 1-6
De reageermogelijkheid is momenteel gesloten.

Raad van Kerken in Nederland
Koningin Wilhelminalaan 5
3818 HN AMERSFOORT

Facebook Twitter LinkedIn
phone033-4633844
emailrvk@raadvankerken.nl