Raad van Kerken in Nederland

2018 | Racisme blijft gevaarlijk

Met de herdenking van de dood van Martin Luther King vijftig jaar geleden hebben de media weer even aandacht voor het thema racisme. In Nederland is het onderwerp actueel met discussies rond zwarte piet en de populariteit van nieuwe politieke partijen. De Wereldraad van Kerken besteedt aandacht aan de vragen, onder meer door een gesprek te publiceren met ds. dr. Sharon Watkins. Zij is bekend als voorzitter in Busan van de werkgroep die het thema ‘pelgrimage van gerechtigheid en vrede’ heeft voorbereid. Op de website wordt ze geïntroduceerd als ‘coördinator van de ACT (Awaken, Confront en Transform) Now’. Deze organisatie spant zich in voor het aan de orde stellen van het racisme in de Verenigde Staten.

Begin deze maand heeft men een driedaagse gehad in Washington D.C. inclusief een ‘nationale dag van advocacy en actie’. De Raad van Kerken in de Verenigde Staten is één van de dragende krachten achter de campagne. Sharon Watkins is een van de leiders van de ‘Disciples of Christ’ en – net als ds. Karin van den Broeke in Nederland – lid van het Centraal Comité van de Wereldraad van Kerken.


Vraag: Wat is het bijzondere van deze campagne van ACT?


Sharon Watkins: We vinden het belangrijk dat de gevoeligheid (Awaken) voor racisme toeneemt. We moeten veel werk verzetten om de pretenties die we hebben van gelijkheid waar te maken. We ondernemen activiteiten als ‘een vrouwenmars’ en ‘een mars van ons leven’. We proberen met onze initiatieven in te gaan op een diepe wonde in onze psyche en onze ziel. We moeten daar open over zijn om aan genezing te kunnen werken. De inzet is nodig om werkelijk een natie te kunnen zijn die de rechten van vrijheid, gelijkheid en geluk voor allen, waarmaakt.


Vraag: Hoe belangrijk is de aandacht van de media voor dit soort initiatieven?


Sharon Watkins: We kunnen van alles zeggen, maar als er geen microfoon van de pers in de buurt is, zal het geluid niet ver dragen. We waren blij met de verslagen die de media hebben gebracht van de tocht’.


Vraag: Hoe kunnen we balans vinden tussen een verleden waarin we fouten hebben gemaakt en een toekomst waarin we hopen dat we racisme zullen weten te overwinnen?


Sharon Watkins: We weten dat we iets niet kunnen oplossen als we de problemen niet bij de naam noemen. Het impliceert dat we eerlijk naar de moeilijke onderdelen van onze geschiedenis en ook van het heden moeten kijken. We hebben voldoende kracht om ook de moeilijke waarheid onder ogen te zien. Het is nodig om te kunnen helen en verzoenen. Ik moet vaak aan het Afrikaanse vogeltje denken, de sankofa, dat kan het hoofd naar achteren draaien terwijl de voeten naar voren staan’.


Vraag: Wat is het verschil tussen het beëindigen van een systeem van racisme en het beëindigen van gevoelens van racisme?


Sharon Watkins: Recent is er nog een studie verschenen over zwarte en witte kinderen die opgroeiden in dezelfde buurt en dezelfde school bezochten en die toch verschillende mogelijkheden krijgen in het leven. De witte kinderen schoppen het verder in het leven, statistisch gesproken. De witte kinderen denken over de zwarte kinderen als schoolmaatjes en als vrienden. Ze koesteren warme gevoelens. Ze hebben mogelijk geen last van racistische gevoelens. Tegelijk zie je dat de moeite die zwarte kinderen moeten doen om succesvol te zijn. Er zijn misschien geen verschillen in gevoelens, maar de structuren bieden de ene meer mogelijkheden dan de andere’.


Vraag: Kunt u een voorbeeld geven van een ‘symptoom van racisme’, waar mensen misschien niet direct rekening mee houden?


Sharon Watkins: Een sprekend voorbeeld is het verschil waarop witte en zwarte kinderen worden voorbereid door hun ouders op een ontmoeting met de politie. Witte ouders zeggen tegen witte kinderen: ‘Als je in moeilijkheden bent, moet je een politieagent aanspreken’. Maar gekleurde mensen zijn van huisuit geen vrienden van de politie. Een ouder zal tegen een gekleurd kind zeggen: ‘Hou je handen op het stuur. Doe niets wat kan worden uitgelegd als bedreiging’. Ik vind dat een sterk verschil. Witte mensen hebben niet in de gaten dat ze priviliges genieten, dat ze een winkel kunnen binnengaan zonder specifieke controle, dat ze op straat kunnen lopen zonder als bedreiging te worden gezien. Witte mensen zien die priviliges niet. Ze denken dat ze de behandeling aan zichzelf te danken hebben’.


Vraag: Ervaart u solidariteit van de Wereldraad van Kerken met de kerken in de VS in de strijd tegen racisme?


Sharon Watkins: Het solidariteitsbezoek van de Wereldraad van Kerken twee jaar geleden was de katalisator voor onze inspanningen op het gebied van het racisme. De Wereldraad en de internationale kerkelijke gemeenschap zijn nog steeds solidair met onze pelgrimsreis.


Ik zou willen toevoegen dat het racisme niet alleen een probleem is van de Verenigde Staten, maar een wereldwijd probleem. De Wereldraad en de internationale kerken moeten ook naar zichzelf kijken of ze vrij zijn van racisme en naar de koloniale structuur in de wereld. De Amerikaanse samenleving heeft het racisme in de eigen cultuur, maar het wereldwijde economische systeem is ook besmet. De wereldwijde ontwikkelingen zijn lang gekoppeld geweest aan blanke overheden. We zijn van elkaar afhankelijk, dus racisme moet ook internationaal worden aangepakt’.