Raad van Kerken in Nederland

2017 | We worden 500 jaar

‘Door je brein naar een computer of androïde te uploaden (in dit geval een op je jongere zelf lijkende robot), is ‘onsterfelijkheid op maat’ straks realiteit. ‘Tweaken’ noemen sommigen dat. Neurowetenschappers denken dat dit binnen vier a vijf jaar mogelijk moet zijn. Ik krijg vaak de vraag of we überhaupt nog doodgaan. Wat is doodgaan en heeft dat in de toekomst nog iets te maken met vlees en bloed? In 2040 is overlijden niet anders dan het begin van iets nieuws. Daarvan ben ik overtuigd’.

Ferme taal van Richard van Hooijdonk in zijn recent verschenen boek ‘De wereld van morgen’, Over de impact van technologie op ons leven, wonen en werken. Van Hooijdonk noemt zich ‘trendwatcher en futurist’. Hij geeft lezingen over de impact van nieuwe technologie en is op televisie te zien onder meer bij ‘Mindshift’ van BNR. De kerken hebben zich meer dan in het verleden te verhouden tot seculiere stromingen. Zowel het vorige beleidsplan van de Raad van Kerken als het huidige geeft dan ook nadrukkelijk aan te willen functioneren in de context van een seculiere samenleving. Daarbij hoort dat je niet alleen luistert naar theologen en naar kerkelijke stemmen, maar ook naar seculiere stemmen die zich bewegen op de grens van analyse en nieuw evangelie. En vanuit die gedachte is het interessant te zien hoe een kind van het vooruitgangsgeloof zijn dromen projecteert op de toekomst zonder daarbij plaats in te ruimen voor God en door vooral na te denken over de groei van technische mogelijkheden. Welk geloof tekent zich vanuit zo’n benadering af?

Richard van Hooijdonk benadert in zijn concrete thema’s als ‘gezondheid’, ‘wonen’, ‘werk’, ‘duurzaamheid’. Bij het onderwerp ‘gezondheid’ hoort ook een paragraaf ‘het eeuwige leven’. Hij laat zien hoe de techniek sinds 1850 mannen ieder jaar 2,5 maanden ouder laat worden en vrouwen 3 maanden. Hij trekt de lijnen door en concludeert: ‘Ik denk dat wij op de lange termijn onze levensverwachting met vijfhonderd jaar kunnen verlengen. Al eerder heb ik de verwachting uitgesproken dat mijn vijfjarige zoon tweehonderd jaar kan worden en ik misschien wel 150. Veroudering is straks niet meer dan een chronische ziekte. Onze organen kunnen we binnenkort vervangen door nieuwe, uit onze eigen cellen gegroeide exemplaren. Van afstotingsverschijnselen en het levenslang slikken van medicijnen is dan geen sprake meer. Machines in alle vormen en maten maken straks een vast onderdeel uit van ons lichaam en beschermen, genezen en versterken onze zintuigen’.

Basisinkomen

Bij het onderdeel ‘welvaart’ gaat Van Hooijdonk in op het thema ‘basisinkomen’, een onderwerp wat eerder door de raad van kerken in Zeeland aan de orde is gesteld. Van Hooijdonk ziet het basisinkomen als een manier om iedereen te laten profiteren van de werkkracht van robots en machines. Het onvoorwaardelijk basisinkomen is een gegarandeerd maandelijks bedrag voor iedere burger. Op steeds meer plaatsen in de wereld wordt ermee geëxperimenteerd. Hij citeert de historicus Rutger Bregman die een groot voorstander is van het basisinkomen. ‘Armoede is geen gebrek aan karakter. Armoede is een gebrek aan geld’. Volgens John McArthur van het Brookings Institute in Washington kan een onvoorwaardelijk basisinkomen in 66 landen een eind maken aan extreme armoede, en honderden miljoen mensen uit de ellende helpen.

Van Hooijdonk haalt een experiment aan in Utrecht begonnen op 1 mei 2017 met ‘regelarme bijstand’. ‘Men wil zien of werklozen zonder reïntegratieverplichting actiever worden, gelukkiger zijn, gezonder leven, minder schulden hebben en sneller weer aan het werk gaan. We willen mensen ‘weer ruimte geven, prikkelen om zichzelf te ontplooien en op zoek te gaan naar een baan die echt bij ze past’, aldus de Utrechtse wethouder Victor Everhardt. Er doen ongeveer duizend mensen aan het experiment mee, van wie er vier- tot achthonderd twee jaar lange ene uitkering zonder sollicitatieplicht ontvangen. Sommigen mogen bijklussen, anderen krijgen extra begeleiding en ook is er een controlegroep. Het experiment – waarvan de kosten geraamd worden op 1,2 miljoen euro – moet uitzijen of regelarme uitkeringen minder geld kosten’.

Omega-generatie

De trendwatcher zet al zijn kaarten op een nieuwe generatie die gewend is met veranderingen om te gaan. Hij ziet de omega-generatie, de mensen geboren na 2001, als de personen die het cultuuroptimisme moeten verwezenlijken. Waar generatie X voor de televisie werd zoetgehouden en de millennials verslaafd waren aan video-spelletjes, beleeft de omega-generatie de wereld virtueel. ‘WE moeten deze generatie volop de ruimte geven, met ze samenwerken en van ze leren. In een wereld die voor hen heel gewoon is, moeten ze zich vrij kunnen bewegen en ontplooien’. Zo leren jongere werknemers hun oudere collega’s hoe je oude werkmethoden met nieuwe manieren van denken kunt verbeteren of aanvullen. Zij leren bijvoorbeeld social media en crowdsourcing te verwerken in bestaande (marketing)processen. Dit concept noemen we ‘reverse mentoring’. Reverse mentoring is vooral belangrijk omdat oudere leidinggevenden snel het contact met de buitenwereld verliezen. En ook met de percepties en bezorgdheden van mensen in lagere functies.

Trendwatchers en futuristen zijn gedoemd om halve waarheden te verkondigen en hele vergissingen te begaan. Het zijn dagdromers en geen profeten. Ze slaan op hol met hun conclusies: ‘met een hersenchip leer je binnen enkele seconden Chinees’ en ‘slimme meubels verplaatsen zichzelf’ en ‘een robot brengt de kinderen naar bed’. Richard van Hooijdonk presenteert zich als een vijfde evangelist en zijn goede boodschap is: Vertrouw de technologie en zij zal je bevrijden van alle gebreken. Enige menselijke arrogantie is de auteur daarbij niet vreemd; misschien is dat ook wel onvermijdelijk op het moment dat je alles wat God doet elimineert en gaat toedichten aan je eigen menselijke capaciteiten. En toch is er ook een andere kant aan dergelijke fantasieën: ze zijn boeiend om te lezen en ze helpen je als mens om te blijven dromen. En een droom is het begin van een verandering.

Richard van Hooijdonk, 'De wereld van morgen', De impact van technologie op ons leven, wonen en werken. Bertram + De Leeuw Uitgevers, 2017. 

Foto's:
1. Deel van het omslag 'De wereld van morgen'
2. De auteur op het podium, hij zegt meer dan 400.000 mensen toe te hebben gesproken in theaters en bij andere performances.