Grote buur

We zijn op zoek gegaan naar heden en verleden bij onze grote buur Duitsland. De teneur in Oost-Duitsland? Weg de onderlinge solidariteit, de Gemutlichkeit na het werk, in de buurt, in de Gasthof. Dat geven de meeste mensen aan die wij gesproken hebben in stad en dorp in het oosten. In de oude kerk aan het dorpsplein sprak een gids, alleenstaande moeder met tienerzoon, langdurig met ons over geloof, hoop en het leven van alle dag voor en na Die Wende.


Zij wil niet klagen. Zeker niet! Maar zij heeft het zeer moeilijk. Geen regulier werk. Geen kans daarop. Nauwelijks rond kunnen komen. En? De grootste klacht: “Er is geen naoberschap meer. Het is nu ieder voor zich en dat kenden wij niet voor Die Wende. De kerk is voor haar de plek om te overleven. Letterlijk en in mentale zin. Door geschonken praktische hulp en voor zingeving in een moeilijk bestaan.


Na Die Wende kwamen grote buitenlandse bedrijven, die kochten in de middelgrote industriestad de metaalfabrieken op, gooiden de boel dicht, een concurrent minder, duizenden mensen op straat, armoede. En de grootste klacht?: “Het is ieder voor zich.” Weg onderlinge gezelligheid, solidariteit, open deuren bij de buren en intrede gevoelens van onveiligheid door criminaliteit op straat en in de buurt, drugs.


Bij doorvragen bleek dat de Oost-Duitse bedrijven niet mee konden in de concurrentieslag door gebrekkige automatisering en overmatige bureaucratische administratieve verplichtingen. Een grote klacht overal in het oosten: “We worden overspoeld door administratieve rompslomp, vroeger was een oprechte hand genoeg om zaken te beklinken.” Waar heb ik dat meer gehoord?


En steeds: “Maar we klagen niet.” Het kapitalisme is alleen zo tegengevallen. Het egoïsme, het eigen ik veruit eerst, de grote verschillen in inkomen en welvaart. Kansen? De jeugd is boos, teleurgesteld, trekt weg uit stad, dorp èn kerk. Zij wenden zich volledig af van de samenleving en alles dat zo vertrouwd was. En een nieuw verschijnsel zijn Reichsbürger , zij ontkennen de Bondsrepubliek. Bewapenen zich zelfs. Een samenraapsel van rechts en links.


En de vrijheid dan? Hoe zat dat daarmee? Microfoontjes en zo, verraders en mensen die zomaar plotseling opgepakt werden en de bak in draaiden? “Ja, we wenden ons daaraan.” Vrijheid is zeer betrekkelijk als alles om geld draait en jij daar slachtoffer van bent. Dus wat is vrijheid? Wij kunnen ook niet verwachten dat binnen twintig jaar alles ten goede veranderen kan. Maar ons leven is nu zo totaal anders geworden, we missen alles wat ons zekerheid en veiligheid bracht. Natuurlijk, er zijn slimmerds die het redden of zelfs meer dan dat. Maar de gewone mens?


En dan sta je bij het Heilig Avondmaal in de Thomaskirche in Leipzig, waar de grote Bach cantor was van het koor, hand in hand voor in de kerk met een internationaal gezelschap “rijke” toeristen. Je ziet het gebrandschilderde raam waar de gekruisigde Christus met zijn voeten bovenop de helmen staat van soldaten in oorlogsstrijd. Je denkt, nee voelt alle ellende die was en is. En God? Nee, beste lezers, dit is mensenwerk volgens mij!


Rik Bronkhorst

Foto: oude grens van oost en west

Raad van Kerken in Nederland | Koningin Wilhelminalaan 5 | 3818 HN AMERSFOORT | 033-4633844 | rvk@raadvankerken.nl

Site design: SyncCP; techniek: SiteCan