Grote honger

De visie op kerk is één van de belangrijke thema’s in het beleidsplan van de Raad in de periode 2017-2021. De noemer ‘sacramentaliteit’ is een ijkpunt van waaruit de discussie begint. Het impliceert respect en vertegenwoordiging van de Heilige. Het beleidsplan van de Raad spreekt tegelijk over een pelgrimage, en dat verraadt het onderweg zijn van de kerk en kwetsbaarheid. Het is vanuit die bipolariteit dat de kerken de discussie zullen voeren.


De oecumenische beweging die zich in de Raad van Kerken uitkristalliseert heeft op beide polen woordvoerders. Recent verscheen er een boek van dr. Hans Feddema, waarvan de Raad een presentexemplaar kreeg. ‘Een keizer zonder kleren’ heet het. Het boek beweegt zich op één van de genoemde flanken, die van de beweging en de flexibiliteit. Feddema wil dat de kerk dogma’s loslaat. Hij is daarin heel leerstellig. Hij ziet de kerk als een soort gemeenschap ‘die zich met verwondering bezint op het leven’. De kerk is een plaats waar de bezoekers ‘vooral elkaar ondersteunen en inspireren op de innerlijke reis als ziel’. De kerk is ‘een religieus-cultureel trefpunt’, zoals Herman Pleij het noemt.


Feddema citeert in zijn uitwerking van wat de kerk is Kuitert. Kuiters zou gezegd hebben dat de kerk minder nodig is in een democratie, omdat de samenleving gezien kan worden als een vertaling van de christelijke broederschapsgedachte. Hans Feddema voelt zich verwand met Kuitert en met de liberale, vrijzinnige gedachten waar Kuitert min of meer symbool voor staat, hoewel hij de kerk meer krediet toekent. Voorwaarde is wel dat de kerk een transitie ondergaat en de onhoudbare geloofsleer loslaat.

Feddema heeft een lange staat van dienst in de Protestantse Kerk in Nederland en is ook vriend van de Remonstranten. Hij was in zijn arbeidzame periode onder meer universitair docent niet-westerse sociologie aan de Vrije Universiteit.


Hij heeft aan die universitaire tijd een brede visie en mooi vergelijkingsmateriaal overgehouden. Hij stelt bijvoorbeeld – ouderen positief discriminerend – dat 45-plussers vaak meer oog hebben voor ideële doelen dan de nogal eens al te ambitieuze 45-minners. Jonge mensen kunnen volgens Wayne Dyer nog een te grote gerichtheid hebben op het eigen ego en een attitude aanhangen van ‘rupsje nooitgenoeg’. Maar na 45 jaren kan er meer ruimte ontstaan voor de door Maslow genoemde zijnsbehoefte en een omslag van ambitie naar zingeving plaatsvinden. Feddema vergelijkt dat met concepten van de Bosjesmannen in Botswana, waarnaar hij onderzoek heeft gedaan. Zij maken onderscheid tussen de Grote en de Kleine Honger. Iemand met Kleine Honger luistert naar de maag en de eerste, de Grote Honger, is een indicatie van verlangen naar zingeving en betekenis van leven. Feddema noemt de Grote Honger ‘een omslag naar een hoger bewustzijn in de richting van waarden als eenheid, dankbaarheid, blijheid, mildheid en verbondenheid’.


De gedachte zoals verwoord door Feddema zal moeten meeklinken in het debat dat de Raad komende tijd voert over de kerk. Ik (KvdK) hoop wel dat we de tegenstelling tussen een dogma erkennende kerk en een vrijzinnige kerk te boven zijn. Want dat vind ik het lastige aan Feddema’s boek: Hij tekent eerst een somber scenario van de kerk die dogma’s hanteert, om vervolgens zijn visie als bevrijdend evangelie aan te reiken.


Misschien kan het subtieler: een kerk die weet waar ze vandaan komt, die de waarden ziet en die probeert daar authentiek in deze tijd mee om te gaan. Dan is identiteit geen last, maar een oriëntatiepunt van eigen leven; geen boom waaraan slechts dode takken zitten (de suggestie komt boven in een beeld dat Feddema leent van Bert de Leede), maar een boom met uitlopend groen lover, wat op een gegeven ogenblik in volle bloei geraakt en de laatste dode takjes als vanzelf kwijtraakt, voor zover dat al niet in na- en voorjaarstormen is gebeurd.


Bron: Hans Feddema, ‘Een keizer zonder kleren’. Ken jeZelf, God de Kracht en het Dogma Voorbij’. Uitgeverij Aspekt 2016.

Raad van Kerken in Nederland | Koningin Wilhelminalaan 5 | 3818 HN AMERSFOORT | 033-4633844 | rvk@raadvankerken.nl

Site design: SyncCP; techniek: SiteCan