Stereotypering voorbij

Soms is er bij een bijeenkomst onvoldoende gelegenheid om nog allerlei opmerkingen te maken. Dat overkwam Klaas van der Kamp bij een bijeenkomst waarin de samenspraak van de Rooms-Katholieke Kerk en de Evangelische kerken en Pinksterkerken aan de orde kwamen. Hij plaatst dat commentaar hieronder.

De stereotypering voorbij


Het ritselt en schuurt tussen de kerken. Als er ergens een terrein is waar de kerken in transitie zijn dan is het wel op het terrein van de oecumene. Kerken binnen een kerkfamilie zoeken elkaar op en luisteren naar theologische verhalen en naar muziek die mondain genoeg is om vernieuwing te suggereren en die klassiek genoeg is om aansluiting bij de traditie te suggereren.


Nu is het bij al die ontwikkelingen altijd zorgvuldig opletten hoe je een en ander structureert. Van progressief tot conservatief wijst men daar ook wel op, want voor je er erg in hebt herhaal je wat er in de kerken gebeurt en heb je niet één oecumenische beweging, maar twee of drie.


Het is dan ook een zeer bemoedigende ontwikkeling dat twee hoofdstromen van koepelorganisaties, die van de evangelicals en de oecumenici - de gevoelschristenen en de analytische gelovigen als je het zo mag zeggen - elkaar in toenemende mate weten te vinden. De verhalen tijdens de conferentie van de Katholieke Vereniging voor Oecumene onlangs gehouden in Nieuwkuijk wijzen daar ook op. (Klik hier voor het verslag). 


In 1997 verscheen het boek 'De stereotypering voorbij'. Daarin trekken mensen als Andre Droogers, Martien Brinkman en meer dan tien andere theologen en andere geïnteresseerde wetenschappers een lijn, die je kunt doortrekken naar nu en je ziet dan waar we ongeveer zijn beland op dit moment.


De uitgave maakt duidelijk dat een beslissende brug tussen de internationaal relevante groepen van evangelicals en oecumenici al in 1975 is geslagen. Bisschop Arias van de Methodistische Kerk van Bolivia sprak tijdens de vijfde wereldassemblee van de Wereldraad in Nairobi en liet zien dat de twee groepen elkaar vinden rond een holistische benadering. Het evangelie raakt de hele mens en de hele wereld. Hij verwierp de reductie van het evangelie tot 'het redden van zielen' of tot een programma voor sociale actie.


In 1997 concludeerde Droogers dat externe omstandigheden, waaronder religieus pluralisme, noodzaken tot verdere aanpassing en toenadering. De houding ten opzichte van andersgelovigen zal veranderen, voorspelde hij. Droogers: 'Hoewel de stereotypen nog doorwerken, zijn er tegelijk voorzichtige signalen van wederzijdse herkenning en inspiratie. Als aanduiding van blijvend gekozen posities verliest het onderscheid tussen getuigenis en dialoog daardoor waarschijnlijk gaandeweg zijn zin'.


Het is opvallend hoezeer MissieNederland en de Raad van Kerken inmiddels op het punt van evangelisatie en missionair werk samenwerken. De week van gebed om eenheid krijgt al vele jaren een gezamenlijke uitwerking. Het programma rond Back to Church (wat in Nederland geïntroduceerd gaat worden onder de naam 'kerkproeverij') is een recente loot aan de stam van samenwerking.

De komende jaren zal er een bezinning plaatsvinden om de hierachter liggende kerkbeelden onder woorden te brengen, zodat de gegroeide praktijk ook vocabulaire krijgt en een theologische basis. Je moet dan denken aan een bipolaire beschrijving van de kerk, waarbij de ene pool vanuit de christologie wordt onderbouwd en de andere pool vanuit de pneumatologie. Die twee polen moet je niet tegen elkaar uitspelen, maar juist op spanning durven laten staan, zoals Berkhof dat heeft geleerd. Bipolariteit is dan een sleutel om in iedere situatie balans te zoeken. Zonder dat je er naar streeft de tegenoverliggende pool te elimineren. Je hebt het licht van de overkant nodig om je eigen positie niet eenzijdig vanuit je eigen voorkeur te belichten. Dan is tolerantie en respect geen vaag woord, maar een vaardigheid om het leven van jezelf te laten oplichten dankzij het tegenover van de ander.


Het begrip 'pelgrimage' is daarbij heilzaam, omdat het per definitie een weg suggereert, een steeds weer zoeken naar balans. Niet de plek waar je staat is identiteitsbepalend, maar de stap die je maakt. Evangelisch en oecumenisch kunnen daarin heel goed samen oplopen. Op de refugio's van het leven kunnen ze steeds weer elkaar bij de te lopen route bepalen en stimuleren.


Klaas van der Kamp

Bron: De stereotypering voorbij. Evangelischen en oecumenischen over religieus pluralisme. Een uitgave van Boekencentrum 1997 onder redactie van André Droogers e.a. 

Raad van Kerken in Nederland | Koningin Wilhelminalaan 5 | 3818 HN AMERSFOORT | 033-4633844 | rvk@raadvankerken.nl

Site design: SyncCP; techniek: SiteCan