Gedoe

Misschien zijn het wel de meest leerzame momenten in een vergadering als er gedoe ontstaat. Als mensen tegelijk naar de interruptiemicrofoon vliegen of na afloop van een sessie met schuim op de lippen de vergaderzaal verlaten. Je weet dan in een mum van tijd wat de posities zijn en waar het om gaat. Het is onvermijdelijk dat dergelijke momenten zich voordoen in een vergadering van de Wereldraad van Kerken die meer dan een week in beslag neemt.Je kan onmogelijk op alles voorbereid zijn.

Tijdens het centraal comite in Trondheim van 22 juni tot 28 juni waren er dan ook een paar momenten van gefronste wenkbrauwen. Er was zo’n moment toen een gast uit Oekraine net voor de koffie werd uitgenodigd om groeten over te brengen en de vergadering een heus statement voor legde met de vraag of men even wilde tekenen bij het kruisje. Agnes Abuom, de voorzitster stotterde, dat dat nu niet de bedoeling was en dat het iedereen achter de presidiumtafel verbaasde dat deze aap uit de mouw kwam.

Het gedoe was er ook toen rabbi David Sandmel het woord kreeg om een toelichting te geven op het thema van geweld en religie. Het presidium verwachtte een bijdrage over latent en minder latent sluimerend antisemitisme en antijudaisme. Maar rabbi David Sandmel besloot zijn spreektijd ruim te interpreteren. Hij legde niet alleen uit dat eenzijdige exegese in het Nieuwe Testament bron kan zijn van antijudaisme. Het maakt bijvoorbeeld verschil of je de farizeeers schildert als joodse tegenstanders van Jezus of als geleerde mensen uit die tijd die het goede met de wereld voor hebben.

Maar David Sandmel ging verder. Hij benoemde de eenzijdigheid van christenen en politici die de staat Israel critiseren en daarbij voorbijgaan aan de zelfmoordaanvallen bij busstations waarbij onschuldige burgers het slachtoffer zijn. En hij haalde uit naar analitici die Israel als vermeende grootmacht menen te moeten ontmaskeren en die geen opmerking maken over de diverse Arabische groepen die de joden uit Israel willen elimeren. Ook dat kan een vorm van antijudaisme zijn, meende Sandmel. Het noemde in dat verband ook de eenzijdigheid van het Kairos-document waar verschillende kerken en christenen steeds weer naar verwijzen.

Hij liet daarbij een kaart op het beamerscherm projecteren waarop de tweedeling was aangebracht van de staat Israel en de beoogde Palestijnse staat. Hij reageerde daarmee direct op de bijdrage een dag eerder van dr. Muna Mushahwar, die een kaart liet zien waarop zoveel gaten waren ingetekend op de westbank dat er van een serieuze staat geen sprake meer kon zijn. ‘Je kan daar niet echt meer een staat van maken’, zei ze, ‘maar aan de andere kant lijken de Israeli weinig behoefte te hebben aan 1 staat waarin iedereen gelijke kansen en invloed krijgt’.

Het gonsde die avond in het restaurant en in de barruimte van het hotel. Olav Fykse Tveit werd aangesproken door een belangrijke Palestijnse vertegenwoordiger in de Raad dr. Quawas en door anderen. En hij sprak met rabbi David Sandmel. Ondertussen roerden ook de Nederlanders zich. De een vond het een teken van kracht, dat de Wereldraad diverse geluiden liet horen. De ander vond het verwarrend dat je iemand voor de microfoon een verhaal liet houden wat toch wel afweek van wat men voor de lijn van de Wereldraad dacht te mogen houden.

De volgende ochtend besloot Olav Fykse Tveit een verklaring af te leggen. ‘Tot mijn verrassing gebruikte rabbi Sandmel de spreektijd om de Wereldraad en de Palestijnen te kritiseren’, zo zei hij. De joodse rabbi draaide mee in een werkgroep pelgrimage van de Wereldraad en daarin had hij zich altijd veel constructiever opgesteld. ‘Ik voelde me teleurgesteld, omdat er meer sprake was van propaganda dan van reflectie’, aldus Tveit.

Het betrof een ingelaste bijdrage van de secretaris-generaal waarmee hij de onrust tot bedaren wilde brengen, maar verschillende gedeleerden stoven naar de microfoon. Dr. Audeh B. Quawas kreeg het woord. Het had hem gestoord dat de rabbi kon zeggen dat het Kairosdocument antijoodse elementen bevatte, want er waren diverse rabbi’s bij de besprekingen geweest, waar hij zelf ook als een voorzitter aanwezig was. En de dehumanisering van het geloof, zoals dat plaatsvond, was een schande. Het kon toch niet zo zijn dat hij zelfs in eigen huis niet veilig was en dat zelfs daar het geloof zo werd uitgedaagd.

Een Engelsman meldde zich bij de microfoon. Dat het zo prettig was bij het thema ‘religie en geweld’ dat het interreligieus was benaderd met een joodse en een islamitische bijdrage. Een Syrische christen nam het woord. Dat het fijn was ieders mening te horen en daarop te kunnen reflecteren. Kykotis, een grieks-orthodoxe kerkleider, ging spreken vanachter weer een andere microfoon. Hij feliciteerde de Wereldraad met het centraal stellen van de mensenrechten en die houding maar zo mogen leiden tot de vorming van een Palestijnse staat naast de Joodse staat.

Ineens bruiste het. Met een angstige blik op de klok verbrak de dagvoorzitter de ontwapenende discussie. Hij stelde voor om zich te houden aan de oorspronkelijke agenda. Het gedoe luwde.

Een echo van het gedoe was er later op de dag, toen de Wereldraad besloot de Dutch Reformed Church uit Zuid-Afrika toe te laten als lid van de oecumenische koepelorganisatie. Twee stevige vertegenwoordigers beklommen het podium en verhaalden hoeveel gedoe er in het verleden was geweest. Hoe men zich als blanken buitengesloten had gevoeld. En hoe terecht dat was geweest, omdat het had bijgedragen tot andere inzichten. Relus, een van de afgevaardigden van de Hervormde Kerk van Zuid-Afrika, beleed schuld over het verleden en sprak de bede uit van goede verhoudingen in de toekomst. De aanvaarding van het nieuwe lid was unaniem. Prof. dr. Fernardo Enns liep nog wel even naar de microfoon om te verklaren dat weliswaar de apartheid in Zuid-Afrika was afgeschaft, maar dat het racisme in het land en in andere landen woekerde als zelden te voren. In die zin is er nog veel gedoe nodig voordat men in de Wereldraad kan volstaan met de lofprijzing.

Foto's:
1. Rabbi David Sandmel
2. Dr. Muna Mushahwar
3. Urgentie-overleg van dr. Agnes Abuom voorzitter en dr. Olav Fykse Tveit algemeen-secretaris

Raad van Kerken in Nederland | Koningin Wilhelminalaan 5 | 3818 HN AMERSFOORT | 033-4633844 | rvk@raadvankerken.nl

Site design: SyncCP; techniek: SiteCan